ANG MUNDO

ANG MUNDO

Ardyll Naval

Archie  Frias

(OLR)

Maraming likas na yaman

Ang dapat nating pangalagaan

Upang di mawala likas na kagandahan

Na patuloy nating masisilayan.

 

Tao’y nagkakagulo sa angking kayamanan

Maraming yamang mineral ang pinag-aagawan

Kaya’t ang susunod na henerasyon

Ay wala ng madadatnan.

 

Ang mundo’y dapat pangalagaan

Dahil ito lang ang planetang matirahan

Na kung ating aabusuhin

Tiyak na tayo ang mawawalan.

 

Ang mundong hiram ay wag abusuhin

Pagkakataon ay huwag sayangin

Ang mundong ito ay dapat mahalin

Nang ang kaginhawaay makamtan natin.

 

AP III- Nacier D. Besa (Teacher)

KASAYSAYAN

Kasayasayan (Historia)

  • Salitang Griyego na nangangahulugang pananaliksik sa mga di nakasulat at di nakasulat na tumutukoy sa mahahalagang pangyayari.
  • Pinakamatandang sangay sa pag-aaral ng Agham Panlipunan (Social Studies).
  • Isang Sistematikong pag-aaral ng mga nakaraang pangyayari upang malaman ang nakaraan, maunawaan ang kasalukuyan at mapaghandaan ang hinaharap.

Herodutus

  • Tinaguriang ama ng kasaysayan at kilala sa pagsulat ng mga nakaraang pangyayari.

Paraan sa pag-aaral ng Kasaysayan

  1. Gumamit ng masusing pag-aaral.
  2. Pananaliksik (Reseach)
  3. Mga ebidensiya o datos na susuporta sa kwento.

Nauunawaan natin ang pagkakaugnay-ugnay ng panahon; Ang nakaraan, kasalukuyan at hinaharap.

Ang kasaysayan ay sumasalamin din sa mga pagbabago ng mga tao, bayan o pangyayari.

Mga Batayan sa Kag-aaral ng Kasaysayan

A. Batayang Primarya (Orihinal)

Artifacts

  • Orihinal na gamit tulad ng gamit na bato, palayok, alahas, armas o tirahan.

Fossils

  • Mga labi ng tao, hayop o halaman.

Carbon Dating-isang proseso upang malaman ang edad ng isang labi.

B. Batayang Sekundarya ( Mula sa kopya ng Orihinal )

Mga batayang aklat na gamit sa paaralan

Mga kopyang larawan o Replica

C. Oral Tradition (Kasaysayang nagpasalinsalin mula sa bibig ng mga tao sa Nakaraan)

  • Alamat
  • Kwentong Bayan
  • Awit
  • Mitolohiy
  • Tula
  • Pabula
  • Epiko
  • at iba pa

SABLE ISLANDS

The Strange Evidence and Curious History of a Dune Adrift in the Atlantic

(Marq de Velliers and Sheila Hirtle)

You probably never had the chance to visit Sable Islands – but this book will take you to a tiny ecosystem that reveals much about the powerful force of natures.

One hundred miles due east of Nova Scotia, in the midst of the worse weather in the North Atlantic, Lies Sable islands, a Thirty-mile-long sand dune (Sable is the French word sand, uninhabited except two government agents who maintain a weather research and research station and a bonds of wild horses that have populated the island for more than two hundred years. Yet as Marq de Velliers and Sheila Hirtle relate, this small place illuminates grand and global themes, both human and natural.

It’s entirely possible that the Vikings encountered Sable Island, and certain that by the time the Barques were fishing the Grand Banks it was on maps of the region. Sable has been the subject of several failed colonization efforts by Portugal, France, the Basques themselves, and even by a group of prominent Bostonians, including the uncle of John Hancock. For centuries before the advent of lifesaving global-positioning technology, the Islands terrified legions of mariners crossing from Europe to America – more than five hundred ships have been wrecked on its shores, fully ten disasters for every mile of coastline.

Yet while its past is fascinating, it’s present is even more so. Sable’s Topography is constantly changing. Five miles or more of its beaches disappear and reappear in single storm; in fact, the whole island is drifting in slow motion to the southeast. Because of this, it is a metaphor for the way the planet governs itself, for to appreciate Sable Islands is to understand the working of the great oceans current and tides, the winds and the North Atlantic gale and the forces of spontaneous change and disorder.

From its glacial origins to the physics of the waves that found its shores to the human dramas that have been played out on it, this dune adrift in the Atlantic is a place you’ll never forget impressive in its broad array of knowledge, Sable Islands is a lyrical ode to one of nature’s wonders.

MGA REBOLUSYONG PAMPULITIKA

RebolusyongPulitikal

Ang mga rebolusyong pulitikal ay mga panahon kung saan ang tao ay nagiging mulat sa mga isyung may kinalaman sa pulitika at pamamahala. Sa panahong ito, ang mga mamamayan ng iba’t-ibang bansa ay naghimagsik upang makamit ang kanilang kalayaan.

GLORIOUS REVOLUTION

Ito ay naganap sa Inglateramula 1688 hanggang 1689. Maihahalintulad sa People Power ng Pilipinas.

  • Ø James II – pinuno noon ng Inglatera. Ang huling haring Stuart. Hindi siya gusto ng mga tao.
  • Ø William of Orange at Mary – sumunod na namuno sa Inglatera.

KatipunanngmgaKarapatan- (Bill of Rights) nagbigay ng pagkakataon sa mga tao naipahayag ang kanilang saloobin. Binigyan nito ng proteksyon ang mga tao sa pang-aabuso ng pamahalaan at ng mga pinuno nito.

Ang resulta ng Glorious Revolution ay ang pag-upo nina William of Orange at Mary bilang pinuno ng Parlamentong Inglatera. Pinatunayan ng rebolusyon na maaaring mas maging makapangyarihan ang parlamento kaysa monarkiya.

Naging magandang halimbawa ito sa ibang mga bansa dahil kanilang napagtanto na maaring supilin ng nagkakaisang mamamayan ang sinumang mapaniil na pinuno o kaya’y kumalas sa mapaniil napagkontrol ng ibang bansa.

 

REBOLUSYONG AMERIKANO

Ang layunin ng Rebolusyong Amerikano ay upang makamit ang kalayaan ng labintatlong kolonya mula sa pamamahala ng Inglatera.

Maraming mga pangyayari ang nagbunsod sa Rebolusyong Amerikano. Nadagdagan ito nang ipatupad ang Batas Selyo.

Batas Selyo – noong 1765 na nagtalaga ng karagdagang bayarin sa buwis sa mga selyo na ginagamit sa mga dokumento at sa komunikasyon.

Nakatulong din ang naganap na Rebolusyon sa Inglatera kung saan nakita ng mga Amerikano ang kaguluhan kung saan nahati ang atensyon ng Inglatera at nag-pokus sa sarili nitong bansa kaysa sa mga kolonya nito.

Ang unang mga labanan sa gitna ng dalawa ay naganap sa Lexington at Concord sa ilalim ng pamumuno ni George Washington. Noong Hulyo 4,  1776, ipinihayag ang Deklarasyon ng Kalayaan na sinulat ni Thomas  Jefferson.

Ang digmaan sa pagitan ng dalawa ay tuluyang nagwakas sa Yorktown.

Ang rebolusyong Amerikano ang nagmulat at nagpakilos sa mga Amerikano upang makamit ang kalayaan ng labintatlong kolonya. Nagsilbing mitsa ito ng Rebolusyong Pransiya.

REBOLUSYONG PRANSES

Ang layunin ng Rebolusyong Pranses ay upang mapaalis sa trono ang mga malulupit na hari ng Pransiya at maging Malaya ang bansa ng Pransiya sa lahat ng sumasakop dito.

UNANG BAHAGI NG REBOLUSYON ( HUNYO 1789-AGOSTO 1792)Ang mga pinuno ng unang bahagi ng rebolusyon ay sina Count Mirabeau at Abbe Sieyes.

RESULTA:

  • Nagkaroon ng reporma sa Pransiya at Inglatera.
  • Nagkaroon ng konstitusyon ang Pransiya noong  1791.

IKALAWANG BAHAGI NG REBOLUSYON (1792-1794)

Sina Jean Paul  Marat, George Danton at Mximillien Robespierre ang mga pinuno ng ikalawang bahagi ng rebolusyon.

Maraming maharlika ang namatay at kasama sa pinugutan ng ulo si Marie Antoinette at Haring Louis XVI.

RESULTA:

  • Naging dahilan ng pagwawakas ng monarkiyang Pransiya at pag-usbong huling mga republika.
  • Umusbong ang diwang nasyonalismo hindi lamang sa bansang Pransiya kundi sa ibang bahagi ng daigdig.

SUBMITTED BY:

  • VIRNA LEGARA
  • GEE GULBE
  • CHELSEA SYDNEY RAMOS
  • NIKKIE LOU QUIñONES
  • ALYSSA MAICA MAHUSAY

ANG ENGLAND

Isa ang England sa mga unang Europeong bansa na nakapagkamit ng pambansang pagkakaisa. Isang salik marahil ang kaliitan ng teritoryo ng England na siyang nagbigay-daan sa mas medaling pagkakaisa ng mga mamamayan nito at masa mahusay na pangangasiwa sa bansa.
ENERO 5, 1066- binawian ng buhay ang huling hari ng Anglo-Saxon na si Edward the confessor at wala siyang iniwang tagapamahala ng kanyang trono.
-Dahil dito, idineklara ni William (duke ng Normandy) ang kanyang pamamahala sa England.
-Pinangunahan ni William ang mahigit 5,000 sundalo upang sakupin ang England.
-Nakipaglaban siya kay Haring Harold Godwinson na umangkin sa trono ng England. Ang sagupaan na ito ay tinatawag na “LABANAN SA HASTINGS”.
-Namatay si Harold dahil sa pagtama ng pana sa kanyang mata at dito napagwagian ni William ang labanan na naganap noong Oktubre 14, 1066.
-Ang tagumpay ni William ay nagbigay ng titulong the Conqueror at ang karapatan sa trono ng England.
*NORMADY- matatagpuan sa kalakhang Europe na sakop sa kahariang FRANKISH.

ANG PAMAMAHALA NI WILLIAM SA ENGLANDEngland History
• Pinalakas niya ang kanyang bllang pinuno sa England.
• Hinahadlangan niya ang mga rebelyon sa pamamagitan ng pag-angkin sa mga lupain ng mga Anglo at pagbigay nito sa mga matapat na Norman.
• Inangkin niya ang ilan sa mga lupain ng England at isinama sa kanyang mga pag-aari. Ang mga lupaing ito ay hindi magkakasama sa iisang rehiyon lamang,
• Binigyan niya ang mga sundalong Norman ng fief kung kaya’t napabilang sila sa mga maharlika ng England at pinanumpa niya ang mga ito ng karapatan sa kanya.

PAGBABAGO SA PAMAMAHALA
Isa sa mga nagawa ni William ay ang pag-utos na magsagawa ng sensus sa buong kahariang noong 1086. Naitala ito sa tinatawag na DOOMSDAY BOOK. Ito ay ginamit upang maayos ang sistema ng pagbubuwis. Ang nasabing pagtatala sa Kanlurang Europe sa pagkaraan ng ginawang sensus ng Roman.
Nang nagging hari si Henry I noong 1100, itinatag niya ang exchequer na isang tanggapan na nangangasiwa sa pangongolekta ng buwis mula sa mga mamamayan. Ito rin ay tumitingin sa mga gastusin ng pamahalaan at umaasikaso sa kita ng mga lokal na opisyal.

PAGLAWAK NG TERITORYO
Upang mapangalagaan ang teritoryo ng England, lumahok sa mga digmaan ang mga Ingles laban sa ibang mga kaharian tulad ng Wales at Scotland. Inasawa ng mga hari nito ang mga anak ng ibang mga monarko upang lumawak ang kapangyarihan na kanilang saklaw. Gaya ni Haring Henry II na namamahaola sa England mula 114-1189 at napangasawa si Eleanor ng Aquitaine na nagbigay sa kanya ng control sa Kanlurang France.

PAGBABAGO NG BATAS:
Sa kalagitnaan ng mga taong 1100’s, nagsimulang magdala ang mga hari ng tinatawag na circuit judge sa iba’t-ibang panig ng bansa upang ayusin ang mga malakihang kaso at ang mga malilit na kaso ay inihahabilin sa lokal na distrito nito.
Itinatag sa panahong ito ang GRAND JURY na binubuo ng 12 katao sa nakikipagpulong sa cicuit upang ilahad ang mga pangalan ng inakusahang nakagawa ng krimen at ang mga inakusahan ay dadala sa paglilitis.

LIMITASYON SA MONARKIYA
-nagkaroon ng pagbabago sa uri ng pamahalaan ng England sa panahon ni Haring John na namahal noong 1199-1216. Malupit at hindi mabuti ang pamamalakad ni Haring John noong siya ay namahala sa England. Kinakitaan siya ng kahinaan bilang pinunong military nang malupig siya at ang kanyang hukbo sa pagtatanggol sa mga lupaing sakop ng England kabilang na ang Normandy at Hilagang France. Tinagurian siya bilang John the Softsword. Nagkaroon din siya ng alitan sa Pope ng Rome na si Innocent III dahil sa pagtalaga niya ng mga pinunong simbahan sa bansa. Nang maubos ang kaban ng yaman ng England at ang pagtaas ng buwis ang nagbigay-daan upang gumawa ng aksyun ang mga maharlika ng bansa.
HUNYO 15,1215 – nagkaisa ang mga maharlika ng England laban kay Haring John sa pamamagitan ng puwersang paglagda ng hari sa isang dokumentong naglalaman ng mga karapatang ipagkaloob sa mga maharlika. Ang kasulatang ito ay tanyag sa kasaysayan ng England bilang Magna Carta ( Great Charter). Ito ang nagbigay limitasyon sa ganap na kapangyarihan ng hari sa England. Naglalaman ito ng mga pangunahing karapatang pulitikal ng mga Maharlika.

MAGNA CARTA
Itinuturing ito bilang kauna-unahang Kalipunan ng mga Karapatan sa buong Daigdig
• Walang monarko ang maaring mangolekta ng buwis nang walang pahintulot ng mga maharlika at opisyal ng simbahan.
• Nararapat lamang na sundin ng monarko ang batas at maging makatarungan sa lahat ng tao.
• May karapatan ang tao na lumaban sa hari kung hindi ito tinupad ang kanyang pangako.
• Nararapat lamang litisin ang isang inakusahang maharlika sa hukuman na binubuo ng mga kapwa niya maharlika.

- Kabilang din dito ang batas ukol sa timbang, sukat ng mga produkto, at pakikitungo sa mga dayuhang mangangalakal.

ANG PARLIAMENT
- Pagkaraan ng 50 taon, muling nalimitahan ang kapangyarihan ng mga monarko sa England nang itinatag ang parliament.
- Ang pangunahing layunin nito ay ang mapilitan ang hari na humingi ng payo sa mga maharlika at hindi magbigay ng tuwirang pagpapasya.
- UNANG PARLIAMENT- nang mag-alasa ang mga maharlika laban kay Haring Henry III, nagpatawag ang mga pinuno ng maharlika ng pulong na kinabibilangan ng mga opisyal ng pamahalaan at mga Obispo ng simbahan upang kumuha ng suporta laban sa hari.
- MODEL PARLIAMENT- nasundan ito noong 1295 nang magkaroon ng panibagong pagpupulong sa panahon ni Haring Edward I. Binubuo ito ng mga opisyal ng pamahalaan, simbahan, knight at burgesses na tawag sa mga mamamayan ng bansa.
- Noong 1400’s ang Parliament ay nahati sa dalawa: ang HOUSE OF THE LORDS na binubuo ng maharlika at pinunong simbahan at ang HOUSE OF COMMON na kinabibilangan ng knight at burgesses.

ANG FRANCE
-900’s-100’s- ito ay larawan ng lupaing watak-watak dahil sa pamamahala ng mga panginoong maylupa sa kaharian. Bawat isa ay may wika, batas at kaugalian.
Nagsimula ang pagbabago sa France ng mailipat ang pamamahala nito mula sa dinastiyang Carolingian patungong pamilya Capet.
987- nagging Hari si Hugh Capet at namahala sa isang maliit na lupain na malapit sa Paris. Si Capet ay namahala noong 987-1328.
DINASTIYANG CAPETIAN
Nagsimulang magkaroon ng isang matatag na monorkiya sa France sa panahon ng mga haring Capetian sa pangunguna ni Hugh Capet.

MGA DAKILANG HARI NG FRANCE:
• PHILIP II
-namahala noong 118-1223
-tinaguriang Philip Augustus
-isa sa pinakadakilang dinastiyang Capetian
-kauna-unahang haring Capetian na nakapaglawak ng teritoryo ng France sa tagumpay na pakikipagdigma laban sa mga Ingles.
-1204- nasakop niya ang Normandy, Main at iba pang teritoryo ng France.
Pagkaraan ng kanyang pamamahala, tatlong beses ang naging lawak bf teritoryo ng France.
-tinatag ang pamahalaang sentral at nagtalaga ng mga Bailiff o pinunong opisyal na nagtutungo sa iba’t-ibang distrito.

• LOUIS IX
-namahala noong 1226-1270
-itinuring bilang mabuting pinuno ng France at idinkelarang santo ng Simbahang Katoliko
- Itinatag niya ang appeals court na siyang huling nagpapasya sa mga naging hatok ng lokal na hukuman.

• PHILIP IV
- Namahala noong mga 1285-1314
- Nagkaroon ng hidwaan laban sa Pope ng Rome marahil dahil sa pagtanggi ng Pope na magbayad ng buwis ang mga karapatan ng France. Nagpatawag si Haring Philip IV upang makakuha ng suporta laban sa pinuno ng simbahan.
- Ang FIRST ESTATE – binubuo ng mga opisyal ng simbahan
- Ang SECOND ESTATE- ay mga panginoong maylupa
- Ang THIRD ESTATE- ay mga komoner o karaniwang mamamayan ng kaharian.
- Ang pagsasama-sama ng tatlong Estate ay tinatawag na “ESTATES-GENERAL”
- Sa kanyang panahon ng karapatan ang mga karaniwang mamamayan na makilahok sa mga usapin ng kaharian

GROUPMATES:
MELROSE SUMAYA
• NANETH ROGADOR
• JOSE LABUSTRO

ANG EKONOMIKS

Ang sumusunod ay ilan sa mga kahulugang ibinagay ng ilang mga libro para sa asignaturang ekonomiks. Bagamat tama ang lahat, iba-iba ang pananaw ng bawat isa ukol sa asignatura. Maari nating kunin ang mahahalagang puntos ng bawat isa sa pagbuo ng sarili nating kahuluguhan. Heto ang ilan sa mga kahulugan ng ekonomiks:

  • Ang ekonomiks ay isang agham-panlipunan na tumatalakay sa limitadong yaman, mga pangangailangan at walang katapusang luho ng tao, at sa lubusang paggamit ng mga yaman ng mundo.
  • Ang ekonomiks ay agham na tumatalakay sa produksyon at distribusyon ng yaman ng bansa.
  • Ang ekonomiks ay agham-panlipunang tumatalakay sa kung paano maaaring maimpluwensyiyahan ang isang tao dahil sa sistema ng ekonomiya.
  • Ang ekonomiks ay agham-panlipunang tumatalakay sa pagpili ng likas na yaman kung saaan sagana ang isang pamahalaan.
  • Ang ekonomiks ay isang agham na nag-aaral sa gawi ng taong may kinalaman sa ugnayan ng pangangailangan at kakapusang may alternatibong gamit.
  • Ang ekonomiks ay pag-aaral ng sangkatauhan sa pangkakaraniwang pang-araw-araw na buhay. Sinusuri nito ang bahagi ng kilos ng tao at pangkahalatang iniuugnay sa pagkakamit at paggamit ng pangunahing pangangailangang materyal ng tao.
  • Ang ekonomiks ay ang pag-aaral kung paano tinustustusan ng tao o lipunan ang walang hanggang pangangailangan at kagustuhan sa pamamagitan ng mahusay na alokasyon o pagbabaha-bahagi ng pinagkukunang-yaman.
  • Ang isang makabuluhang kahulugan ng ekonomiks ay maaring hatiin sa apat na mahahalagang bahagi:

1. Isang agham-panlipunan
2. Limitadong yaman
3. Mga pangangailangan at walang katapusang hilig at luho ng tao
4. Lubusang paggamit.

  • Ang ekonomiks ay isang agham dahil ginagamitan ito ng mga tsart, grap, at matematika sa mga pagsusuring ukol dito. Higit pa rito ay sinusunod nito ang mga pamamaraan ng paglulutas sa mga suliraning iginawad sa sangkatauhan ni Sir Francis Bacon, ang scientific method. Gaya ng ibang mga agham, naniniwala ang ekonomiks sa kalipunan ng mga hakbang na dapat isagawa upang malutas ang mga suliranin sa asignaturang ito. Kinakailangan muna tukuyin ang problema, gumawa ng hypotheses, mag-obserba at kumalap ng mga datos, bago guamawa ng konklusyon. Sa tulong ng pamamaraang ito lamang, ayon kay Bacon, maari nating masiguro ang mga konklusyong ating binubuo bilang kalutasan sa mga suliranin.

Ayon kay Paul Wonnacott Ang ekonomiks ay isang pag-aaral kung paano ang tao naghahanap-buhay, naghahanap ng pagkain at iba pa ng pangangailangang materyal. Binibigyang pansin ang mga suliraning pangkabuhayan sa pamamagitan ng pamamaraan kung paano malulunasan o mababawasan ang mga ito.

Ayon kay Roger Le Roy Miller Ang mga kalagayan na nangangailangan ng kapasayahan kung paano, kailan, at saan gagamit ang sapat na pinagkukunang yaman.

Ayon kay Lloyd Reynolds Ito ay ang pag-aaral na may kinalaman sa produksyon, pamamahagi at paggamit ng pinagkukunang yaman.

Ayon kay Gerardo Sicat Ayon sa kanya ang ekonomiks ay isang makaagham na pag-aaral na tumutukoy kung paano gumagawa ng pasya ang isang tao o lipunan. Maraming pangangailangan ang mga tao at pangkat ng lipunan at upang matugunan ito, may pinagkukunang yaman na dapat gamitin subalit hindi ito makasasapat sa pangangailangan at ang paggamit ay maaaring sa ngayon at bukas. Kaya naman ang tamang pagpapasya o pagpili ay isinasaalang- alang ang ngayon at bukas. Bukod dito ang paggamit ng likas na yaman ay may kakulangan ngunit may kaukulan na halaga at pakinabang na nangangailangan ng wastong kapasyahan.

Ayon kay Clifford James Kabuuan ng nalalaman, bunga ng pakikipag-ugnayan ng tao sa pagnanais na magkakita sa kabuhayan.

PAGLAWAK NG KAPANGYARIHAN NG ROME

490 BCE- nagsimulang lumawak ang kapangyarihan ng Rome at nasakop ang mga pangkat ng tao sa tangway ng Italy tulad ng: Latin, Etruscan, Hernici, Volcian, Sabine at Samnite.

Heraclea, Italy- unang naganap ang digmaang Greeks at Romans noong 280 BCE, nagwagi ang Greece dahil sa tinulungan si Haring Pyrrhus ng kanyang kapatid ng kanyang pinsan na si Alexander the Great.(Pyrrhic Victory).

275 BCE- natalo si Haring Pyrrhus  sa Beneventum, Italy, sa panahon ding ito naging Reyna ng  peninsulang Italy.

DIGMAANG PUNIC ( 264-146 BCE)

Punic- mula sa salitang Punicus na siyang taguri ng mga Romano sa mga Phoencian.

Carthage- isang maunlad na lungsod sa hilagang Africa, Itinatag ng mga Phoenician at ginawang kolonya.

Unang Digmaang Punic ( 264-241 BCE)

Sanhi: katunggali ng Roma sa kalakalan ang Carthage at panganib ang ka[pangyarihan nito sa kaalyado ng Roma sa timog ng Italy.

Bunga: nagwagi ang mga Roman at nakuha ang kabuuan ng Sicily na naging unang lalawigan ng Rome na hindi kabilang sa tangway Italy.

Ikalawang Digmaang Punic (218-202 BCE)

Sanhi: nagpasaya si Hannibal, isang Heneral na Carthaginian na salakayin ang Rome sa pamamagitan ng pagdaan sa hilagang bahagi ng Italy.

 216 BCE- naganap ang unang sagupaan ng dalawang pangkat sa Cannae, Italy nagtagumpay ang mga Carthaginian.

204 BCE- sinalakay ni Scipio Africanus Major, Heneral ng Rome ang Carthage.

202BCE- nabigo si Hannibal sa labanan sa Zama,Africa.

Bunga: nagwagi ang Roman at tumakas si Hannibal.

Ikatlong Digmaang Pandaigdig

Sanhi: Tuluyan ng napabagsak ang Carthage.

Sen. Cato- isang senador na nagmungkahi na dapat was akin na ng lubusan ang Carthage upang din a maging panganib sa Rome.

Bunga: nanalo ang Roman,sinunog ang lungsod at ipiangbili bilang mga alipin ang mahigit 50,000 na Carthaginian.

133 BCE- ang rome ang naging pinakamakapangyarihang lungsod sa buong Mediterranean.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.