KASAYSAYAN NG PILIPINAS

ANG KASAYSAYAN NG PILIPINAS AY KASAYSAYAN NG TUNGGALIAN SA PAGITAN NG IILANG NAGHAHARING URI AT MALAWAK NA MASA NG SAMBAYANANG INAAPI AT PINAGSASAMANTALAHAN.

 

Ang kasaysayan ng Pilipinas, higit sa anuman, ay kasaysayan ng sambayanang Pilipino at ng kanilang magiting na pakikibaka laban sa dayuhan at lokal na mapagsamantala at mapang-api.

 Sa pag-aaral  ng kasaysayan, mauunawaan natin ang tunay na ugat ng ilang dantaong kahirapan ng sambayanang Pilipino — ang paghahari ng imperyalismong US, pyudalismo, at burukratang kapitalismo. Sa pag-aaral ng kasaysayan, lalo nating lilinawin ang batayan ng patuloy na pakikibaka ng sambayanang Pilipino para sa pambansang kalayaan at demokrasya.

 

A. Ang paglaganap ng pyudalismo sa buong Pilipinas at ang paglaban dito ng sambayanan

1. Ano ang kalagayan ng lipunang Pilipino bago dumating ang mga kolonyalistang Espanyol?

Bago dumating ang mga kolonyalistang Espanyol sa Pilipinas, may batayan na para patuloy na umunlad ang lipunang Pilipino. Sa loob ng Pilipinas noon, laganap nang nagsasaka ang mga naninirahan sa malaking bahagi ng kapuluan. Marunong silang maghabi ng tela, magtroso, magmina at gumawa ng simpleng mga kasangkapang metal, porselana, at iba pa. May sarili silang panitikan. At may pakikipagkalakalan na sila sa mga katabing-bayan.

Sa panahong ito, may umiiral na tatlong sistema ng lipunan sa Pilipinas: mala-alipin at malakomunal, pyudal at primitibong komunal.

a.  ang sistemang mala-alipin at malakomunal

Ito ang pinakalaganap na sistema ng lipunan sa kapuluan bago dumating ang kolonyalistang Espanyol. Umiral ang sistemang ito sa mga baranggay. Bawat baranggay ay may ilandaang katao at tiyak na teritoryo.

Sa mga baranggay, may dalawang anyo ng pag-aari sa lupa. Una ang pribadong pag-aari ng mga raha at datu (pinuno ng mga baranggay), ng pamilya nila at ng mga maharlika o malayang mamamayan. Ikalawa, ang komunal na pag-aari na pinamahalaan ng raha at datu sa ngalan ng buong baranggay.  Nakalalamang sa pakinabang sa mga lupang komunal ang mga raha, datu at kanilang angkan dahil sa sinisingil nilang upa sa lupa sa anyo ng tributong panrelihiyon.

May mga timawang nagsasaka sa mga lupa ng mga naghahari at maharlika. Nagbabayad ng upa sa lupa ang mga timawa. Mayroon ding mga alipin na nagtrabaho nang walang tiyak na hati sa ani.

Ang mga maharlika ay gumaganap ng espesyal na serbisyo sa mga naghahari ngunit may mga pagkakataong nagsasaka rin sila.

b.  ang pyudal na sistema

Bago ang panahon ng Espanyol, ang pyudal na sistema ang pinakamaunlad na sistema ng lipunan sa Pilipinas. Umiral ito sa mga sultanatong Moro sa Mindanao at Sulu. Mas maraming tao at mas malaking teritoryo ang sakop ng bawat sultanato kaysa ng baranggay.

Ang naghaharing uri ay binubuo ng mga sultan, datu at mga pamilya nila. Ang mga sultan ay nakapangingibabaw sa ilang datu. Sila ang namamahala sa mga lupang komunal bukod sa lupang pag-aari nila. Nangongolekta sila sa mga magsasaka ng upa sa lupa sa anyo ng buwis sa relihiyon. Pinagsisilbihan sila ng mga guro sa relihiyon, eskribyente at pinunong mandirigma.

k.  ang primitibong komunal na sistema

Ito ang pinakamababang anyo ng organisasyon ng lipunan.Umiral ito sa tribo ng mga Ita. Dito’y walang pribadong pag-aari sa lupa. Nabubuhay ang mga tao sa pamamagitan ng pangingisda, pangangalap ng pagkain at pangangaso sa gubat. Lahat ng makapagtatrabaho sa tribo ay sumasama sa paghahanap ng makakain at pinaghahatian ang nakakalap.

2. Bakit sinakop ng mga kolonyalistang Espanyol ang Pilipinas?

Ang Espanya ay isa nang malakas na kapangyarihan sa daigdig nang sakupin nito ang Pilipinas noong ika-16 siglo. Nangingibabaw sa iba’t ibang bahagi ng daigdig ang kapangyarihan ng hukbong-dagat nito at may mga kolonya na ito sa Amerika Latina. Nasa rurok na noon ang sistemang pyudal sa Espanya. Tulak ng pagyabong ng merkantilismo at pag-usbong ng manupaktura sa Europa, lalong pinalawak ng Espanya ang pangongolonya.

Sinakop ng Espanya ang Pilipinas para gawing istasyon ng pakikipagkalakalan sa Tsina at kalapit na mga pook. Isa pang mahalagang dahilan ng pananakop ng kolonyalistang Espanyol ang makukuhang ginto’t mamahaling metal. Interesado rin ito sa saganang pagkain at iba pang pansuporta sa pangangailangan ng mga kolonyalista.

3. Paano nasakop ng mga kolonyalistang Espanyol ang Pilipinas?

Para sakupin ang Pilipinas, ginamit ng kolonyalismong Espanyol ang taktikang manghati at maghari. Sinamantala nito ang kawalan ng pagkakaisang pampulitika ng mga baranggay. Nilansi ng mga kolonyalista ang ilang datu at ginamit ang huli para sakupin ang iba pa. Kaya, kahit iilandaang tropang Espanyol lamang ang ginamit sa simula, nasakop nila ang kalakhan ng Pilipinas.

Ginamit ang kumbinasyong krus at espada. Sa pamamagitan ng panlalansi napayakap nila sa pananampalatayang Kristyano ang ilang baranggay. Pagkatapos, ginamit ang espada sa pagsupil sa mga lumalaban.

Ang mga sultanato sa Mindanao ay may sistema ng ekonomya at pagkakaisang pampulitika na mas mataas kaysa mga baranggay. Ang mataas na antas ng pagkakaisang pampulitika at kahandaang lumaban ng mamamayan doon ang bumigo sa pananalakay ng mga Espanyol sa mga pamayanang Muslim. Hindi rin epektibong nakontrol ng mga Espanyol ang mga mamamayan sa kabundukan tulad ng mga Igorot. Nagamit ng huli ang mga kabundukan para ipagtanggol ang kanilang kalayaan laban sa mga kolonyalistang Espanyol.

4. Paano pinalaganap ng mga kolonyalistang Espanyol ang pyudalismo sa Pilipinas?

Sa mahigit tatlundaang taon ng paghahari ng kolonyalismong Espanyol, ipinatupad ang dalawang pangunahing paraan para palaganapin at patatagin ang pyudalismo sa Pilipinas. Una, ang sistemang enkomyenda na sinimulan noong 1570 at, ikalawa, ang sistemang asyenda na ipinatupad noong huling bahagi ng ika-18 siglo.

a.  ang sistemang enkomyenda

Ang mga enkomyenda ay malalawak na lupaing kaloob ng haring Espanyol sa mga upisyales at ordeng relihiyoso sa kolonya. Kapalit ang mga ito ng serbisyo nila sa pagsakop sa Pilipinas. Ang enkomyenda ay binubuo ng pinagsama-samang nilupig na mga baranggay, na naging mas malalaking yunit sa ekonomya at administrasyon. Dito, ipinatupad ang pyudalismo.

Layunin at tungkulin ng mga enkomyenda ang pagpapadali sa koleksyon ng buwis, pagpapatupad sa polo o sapilitang paggawa at indoktrinasyon ng mamamayan sa Kristyanismo. Kinasangkapan ito para makapang-agaw ang mga kolonyalista ng malalawak na lupain.

Inangkin ng mga kolonyalista ang mga sakahang matagal nang binubungkal. Pinagbayad ng upa sa lupa ang mga magsasaka rito. Lahat ng mga lupang di sinasaka ay itinuring na pag-aari ng haring Espanyol. Sapilitang pinagtrabaho ang mga magsasaka sa paghahawan ng mga gubat para palawakin ang lupaing pag-aari ng mga kolonyalista. Pati ang mga dating maharlika ay bumagsak sa katayuang timawa.

Binuwag ang mga enkomyenda noong ika-17 siglo. Ipinalit ang mga probinsya bilang sistema ng administrasyon. Ginawa ito para pahigpitin ang pagpapatupad ng mga batas ng Espanya sa pag-aari ng lupa at para bawasan ang banggaan ng mga panginoong maylupang kleriko at sibil. Bunga nito, lalong tumindi ang pagsasamantala at ang pangangamkam ng lupa. Malawakan na noon ang pribadong pagmamay-ari ng mga kolonyalista sa lupa.

b.  ang sistemang asyenda

Pinalawak ng mga kolonyalistang Espanyol ang mga sakahan para sustentuhan ang kakainin at mga pangangailangan nila. Ang pinagkaabalahan ng mga kolonyalista ay ang Kalakalang Maynila-Acapulco.

Ang kalakalang ito ay nakatuon sa pagbebenta sa Mexico ng mga produktong yari sa Tsina at ibang kalapit-bayan. Nagsimula itong malugi noong huling bahagi ng ika-18 siglo bunga ng kumpetisyon ng mga produkto ng mga pabrika sa Europa at ng pananalakay ng mga piratang Ingles sa mga barkong nagbibyahe sa Maynila at Mexico.

Sa kalagayang ito, sinimulan ang sistemang asyenda. Iniutos ang malawakang pagtatanim ng mga halamang ibebenta sa mga kapitalistang bayan. Pinalaganap ang pagtatanim ng tabako, tubo, abaka, indigo at iba pa. Kasabay nito, binuksan ang mga daungan ng Pilipinas sa mga barko ng mga kapitalistang bayan sa Europa at ng United States.

Para pabilisin ang daloy ng mga produkto mula sa iba’t ibang bahagi ng kapuluan, itinayo ang mga riles ng tren, bagong daungan, bagong kalsada, at ang sistema ng komunikasyon. Dahil dito, lalong pinahigpit ang pagpapatupad ng pwersahang pagtatrabaho. Dumalas ang paghahakot sa malalaking bilang ng mamamayan para magtrabaho sa malalayong lugar.

Sa sistemang asyenda, lalong tumindi ang pagsasamantalang kolonyal at pyudal. Nagdikta ang mga Espanyol ng kota sa aanihing mga pananim para sa eksport. Pwersahan ding binili ang mga ito sa napakababang presyo. At mas malaking produktong sarplas ang kinuha sa mga magsasaka sa anyo ng buwis sa lupa at parte sa ani. Ginawang monopolyo ng gubyernong kolonyal ang pagbili sa mga pananim na ito. Lumubha ang pang-aagaw ng lupa dahil nais ng mga panginoong maylupa na makinabang nang husto sa pagbebenta ng mga pananim na komersyal.

Sa sistemang asyenda nagsimula ang sistemang kasama. Ipinaupa ng mga prayle at upisyal na Espanyol ang mga asyenda sa mga arendero (lokal na panginoong maylupa). Ipinarsela sa mga sakahan ang lupa at ipinatrabaho sa mga magsasaka sa kundisyong hatian ng ani.

Isa pang resulta ng sistemang asyenda at ng pagsigla ng kalakalang panloob at panlabas ay ang paglitaw ng usbong ng uring manggagawang Pilipino. Lumitaw din ang usbong ng burgesyang Pilipino na binubuo ng mga komersyante at ng mga anak nilang nakapag-aral sa kolehiyo.

5. Paano napatagal ng mga kolonyalistang Espanyol ang paghahari nila sa Pilipinas?

Nagawa ng mga kolonyalistang Espanyol na patagalin ang paghahari nila sa Pilipinas sa loob ng mahigit tatlundaang taon. Gumamit sila ng iba’t ibang paraan tulad ng:

a. Paggamit sa armadong pwersa para supilin ang mga Pilipino

Itinayo ng mga kolonyalista ang hukbong kolonyal. Pinalakas ito sa pamamagitan ng sapilitang pagrerekluta ng sundalong Pilipino. Ginamit ang hukbong ito para supilin ang pagtutol at paglaban ng mamamayan. Malupit na sinalakay ng hukbong kolonyal ang mga magsasakang nag-aalsa sa iba’t ibang bahagi ng kapuluan. Ginamit ang hukbong ito sa paulit-ulit na pagsalakay sa mga Moro sa Mindanao at sa mga Igorot sa bulubunduking Kordilyera.

b. Pagkontrol sa isipan ng mamamayan sa pamamagitan ng relihiyon

Winasak ng mga paring Espanyol ang dating pananampalataya ng mga mamamayan. Ipinalaganap ang Katolisismo. Isinubo sa mga mamamayan ang mga nobena, dasal at pamahiin para maluwag nilang matanggap ang paghahari at mga abuso ng mga kolonyalistang Espanyol. Itinanim sa isip ng mamamayan ang pikit-matang pagsunod at pag-aasal alipin.

Ang mga paring Espanyol mismo ay tuwirang humawak ng makapangyarihang mga pusisyon sa gubyernong kolonyal. Sa ganitong mga pusisyon, napagkumbinasyon nila ang kapangyarihan ng relihiyon at gubyerno para ipagtanggol ang paghahari ng Espanya at ang pangingibabaw ng mga ordeng relihiyoso.

k. Paggamit sa lokal na naghaharing uri

Binigyan ng mga kolonyalistang Espanyol ang dating mga raha at datu ng ilang kapangyarihan sa mga munisipyo’t baranggay. Binigyan din sila ng ilang pribilehiyong tulad ng pang-aangkin ng lupa at eksemsyon sa polo. Sa ganitong paraan, nakuha nila ang suporta ng dating mga raha at datu. Nagamit nila ito sa pagpapatupad ng paghaharing kolonyal sa mga baranggay at munisipyo.

Ang mga lokal na papet na ito ang bumuo ng prinsipalya, ang grupo ng mga kabesa ng baranggay at gubernadorsilyo. Sila ang naging kolektor ng buwis o cacique, tagahakot ng mga tao para sa polo, nangungunang tauhan ng Simbahan sa hanay ng mga Pilipino, katiwala sa mga lupa ng mga panginoong maylupang Espanyol, at nangungunang tagapuri ng mga kolonyalista.

6. Bago ang Rebolusyon ng 1896 paano nilabanan ng sambayanang Pilipino ang kolonyalismong Espanyol?

Sa buong panahon ng kolonyal na paghahari ng Espanya, sumiklab ang iba’t ibang pagbabangon laban sa buwis, sapilitang paggawa, monopolyo sa komersyo, napakataas na upa sa lupa, pangangamkam ng lupa, pagpapataw ng relihiyong Katoliko, mga palakad na di-makatwiran at iba pang kalupitan ng mga kolonyalistang Espanyol.

Naganap ang di kukulangin sa 200 pagbabangon na iba’t iba ang itinagal at lawak na naabot. Sa mga ito, makikita ang pagkilala ng sambayanang Pilipino sa pangangailangan ng dahas at nagkakaisang pagkilos para ibagsak ang paghaharing Espanyol. Lumaganap at lumakas ang mga ito at lumikha ng isang dakilang ng tradisyon sa sambayanang Pilipino.

Ilan sa mga tampok na pagbabangon ang sumusunod:

Ika-16 siglo:

a. Noong 1574, may 2,000 mandirigma ang nag-ipon sa Tondo upang itaboy ang mga Espanyol na kapapasok pa lamang sa Maynila. Ito ang tinatawag na pagbabangon ni Sulayman..

b. Noong 1574, namuno sa pagbabangon si Lakandula, ang raha ng Tondo upang itaboy ang mga kolonyalista. Kumalat hanggang Cavite ang pagbabangong ito. Pinatay ng mga nag-aalsa ang mga prayle at Espanyol na nadakip nila at sinunog ang mga simbahan. Pinalibutan ang Maynila ng libu-libong mandirigma. Sa bandang huli, nakipagkasundo si Lakandula sa mga Espanyol.

k. Noong 1596, namuno si Magalat sa pag-aalsa laban sa matataas na buwis at abuso ng mga enkomendero sa Cagayan. Ang iba’t ibang datu ng Tuguegarao ay sumali sa pagbabangong ito. Tumagal ng walong buwan bago nasugpo ang pagbabangong ito.

Ika-17 siglo:

a. Noong 1620, sinimulan ng mga Espanyol ang pagpapadala ng mga ekspedisyon sa Kordilyera para sakupin ang mga Igorot at maangkin ang mga mina ng ginto sa lugar. Pero paulit-ulit na nabigo ang mga ekspedisyong ito at hindi epektibong nakontrol ng mga Espanyol ang Kordilyera.

b. Pinamunuan ni Sumuroy ang pagbabangon sa Samar noong 1649-50. Pangunahing dahilan nito ang paghahakot sa mga magsasaka para sa paggawa ng barko sa Cavite. Kumalat ang pagbabangong ito hanggang sa Albay, Camarines Sur, Masbate, Cebu, Camiguin, Zamboanga, Hilagang Mindanao at Leyte. Sinunog ang lahat ng simbahan sa Samar at pinatay ang maraming prayle. Gayundin ang nangyari sa ibang lugar na sumunod sa pagbabangon sa Samar.

k. Noong 1660, naganap sa Pampanga ang pagbabangong pinamunuan ni Maniago. Sumiklab ito dulot ng malaking halagang di binabayaran ng kolonyal na gubyerno para sa kinukulektang palay at sa masamang kundisyon sa polo sa pagpuputol ng troso sa Pampanga at Bataan. Nanawagan ito ng pagtataboy sa mga kolonyalista. Nasugpo ang pagbabangong ito nang bigyan ng amnestiya ang mga nag-alsa at binayaran ang isang bahagi ng utang ng kolonyal na gubyerno.

d. Noong taon ding iyon, nag-alsa ang mamamayan sa Pangasinan, sa pamumuno ni Malong. Ang mga hinaing nila ay katulad ng sa pagbabangong pinamunuan ni Maniago. Nagpadala si Malong ng pwersa sa Ilocos, Cagayan at Pampanga para itayo doon ang kapangyarihan niya bilang hari. Natalo ang pagbabangong ito ng ekspedisyon ng mga Espanyol.

e. Sa pamumuno ni Almazan, nag-alsa sa Ilocos bilang tugon sa panawagan ni Malong. Sa bandang huli, nadurog ang pagbabangong ito at napatay si Almazan.


Ika-18 siglo:

a. Ang pagbabangon sa Bohol na pinamunuan ni Dagohoy ang pinakamatagal. Mula 1744 hanggang 1829, naitaboy ng mga nag-alsa ang mga Espanyol sa malaking bahagi ng Bohol. Umabot sa 20,000 ang lakas nila at nakapagtayo ng nagsasariling gubyerno sa mga base sa kabundukan.

b. Halos sabay na pumutok ang pagbabangon sa Pangasinan na pinamunuan ni Palaris at ang pagbabangon sa Ilocos na pinamunuan ni Silang. Ang una ay tumagal mula 1762-64 at ang ikalawa ay mula 1762-63. Ang pagbabangong pinamunuan ni Silang ay umabot hanggang Pangasinan at Cagayan. Kapwa pinamunuan ng mga kabilang sa prinsipalya ang mga pagbabangong ito.  Ang mga ito’y itinulak ng napakataas na buwis at ng pang-aabuso ng mga prayle at kolonyal na upisyales. Ipinanawagan ng nagsialsa ang pagpapatalsik sa mga prayle at upisyales na Espanyol sa mga nabanggit na probinsya.

k. Noong 1745, pumutok ang pag-aalsa sa Batangas, na pinamunuan ni Matienza. Resulta ito ng arbitraryong pagpapalawak ng mga Heswita sa mga asyenda at ng pagtataas ng upa sa lupa.

d. Noong taong 1745 rin pumutok ang mga pag-aalsa sa maraming bahagi ng Maynila, Rizal, Cavite at Bulacan, dahil sa pangangamkam ng mga prayle ng lupa at pagtataas ng upa sa lupa. Sa mga pagbabangong ito, sinalakay ng mga magsasaka ang mga asyenda, sinunog ang mga bahay ng mga prayle, pinatay ang mga katiwala na karamiha’y Tsino, at lumaban sa mga tropang Espanyol.

Marahas na sinupil at sinugpo ng mga kolonyalistang Espanyol ang mga pagbabangon ng mamamayan. Sapilitang pinapagsundalo ang maraming Pilipino para ipanlaban sa mga rebelde.

(Tingnan sa Apendiks B ang Talaan 1: Mga Tampok na Pagbabangon Laban sa mga Kolonyalistang Espanyol )

7. Anong mga kilusan ang inilunsad ng mga ilustrado laban sa mga kolonyalistang Espanyol?

Ang mga ilustrado ay mga Pilipinong nakapag-aral sa mga kolehiyo sa loob o labas ng Pilipinas. Sa pagtindi ng pagsasamantalang kolonyal at pyudal, tinamaan ang interes ng mga magulang nilang komersyante at prinsipales. Naging biktima ang mga maykayang Pilipino ng pangangamkam ng lupa, pagpapatalsik sa pagkakatiwala sa mga asyenda, mabibigat na buwis at iba pang abuso ng mga kolonyalista. Naging tampulan din ang mga ilustrado ng paghamak ng mga Espanyol na kaklase at guro nila.

Unang sistematikong kilusang inilunsad ng mga ilustrado para atakehin ang paghahari ng mga Espanyol ang kilusang sekularisasyon sa hanay ng mga kleriko. Hiningi ng mga paring Pilipino ang pagpapatalsik sa mga ordeng relihiyoso mula sa mga parokya.

Nang mag-alsa noong 1872 ang mga manggagawa sa Cavite, pinaratangang kasabwat sa pag-aalsa ang mga pinuno ng kilusang sekularisasyon na sina Padre Gomez, Burgos at Zamora. Ginarote sila kahit nagmamakaawang wala silang kasalanan.

Ikalawang kilusan ng mga ilustrado ang Kilusang Propaganda. Inilunsad ito ng mga ilustradong pumunta sa Espanya para mag-aral at mangampanya ng mga reporma sa Pilipinas. Hiniling nila sa gubyerno ng Espanya na gawing regular na probinsya ng Espanya ang Pilipinas, bigyan ito ng representasyon sa parlamentong Espanyol at ipatupad sa bayan ang mga probisyon ng Konstitusyon ng Espanya sa mga karapatang sibil. Pinangunahan ang kilusang ito nina Jose Rizal, Marcelo del Pilar, Graciano Lopez Jaena, Juan at Antonio Luna. Nabigo ang kilusang ito ng mga ilustrado.

Umuwi si Rizal sa Pilipinas para ipagpatuloy ang pagpopropaganda. Itinayo niya ang La Liga Filipina at nanawagan sa mga Pilipino na tumindig bilang isang bansa. Pero, hindi siya nanawagan ng paghiwalay sa Espanya. Bago siya binaril sa Luneta, ipinagkanulo niya ang armadong pagbabangon ng mamamayan nang manawagan siya sa mamamayan na magsalong ng sandata.

Limitado ang kilusan na pinamunuan ng mga ilustrado sa paghingi ng mga reporma sa ilalim ng kolonyal na paghaharing Espanyol. Hindi rin ito nag-organisa ng isang kilusan sa hanay ng masang anakpawis. Dahil ang mga pinuno nito ay galing sa may kayang uring ilustrado, ang pangunahing layunin nila ay matiyak ang partisipasyon ng kanilang uri sa pampulitikang paghahari at ang mas malaking parte sa mga pakinabang na pang-ekonomya.

Gayunman, nakatulong ang mga ito sa pagpapalaganap ng nasyunalismo at sa paghahanda ng isip ng mga Pilipino para sa pagsiklab ng Rebolusyon ng 1896.

8. Ano ang Rebolusyon ng 1896?

Ang Rebolusyon ng 1896 ay ang armadong paglaban na inilunsad ng sambayanang Pilipino para ibagsak ang kolonyal at pyudal na paghahari ng mga Espanyol. Ipinaglaban nito ang soberanya ng bansang Pilipino, ang kalayaang sibil, ang pagkumpiska sa mga asyenda ng mga prayle para ipamahagi sa mga magsasaka at ang paghihiwalay ng estado sa Simbahan.

Ang Rebolusyon ng 1896 ay sinimulan ng Katipunan sa pamumuno ni Andres Bonifacio. Naniniwala si Bonifacio na hindi reporma kundi rebolusyon ang tamang landas sa pagkakamit ng kalayaan ng Pilipinas. Mayorya ng kasapian nito ay galing sa mga manggagawa at magsasaka. Nakapagpalawak ito at nakaipon ng sapat na bilang ng mga kasapi para makapaglunsad sa buong bayan ng isang digma para sa pambansang pagpapalaya. Inihudyat ng Sigaw sa Pugadlawin noong Agosto 23, 1896 ang pagsisimula ng armadong paglaban sa mga kolonyalista.

Si Bonifacio ay kumuha ng inspirasyon sa mga demokratikong rebolusyon na pinamunuan ng burgesya sa Europa at Amerika. Ginabayan siya ng paninindigang nagtataguyod sa pagtatayo ng demokratikong republika at umaayon sa kapitalismo. Sa pagtindi ng pagsasamantala at pang-aaping kolonyal sa sambayanan, sumidhi rin ang pambansa-demokratikong hangarin ng malawak na masa ng mamamayan. Habang patinding inaapi, paigting naman ang palabang diwa ng mga pinaghaharian, laluna ng masang anakpawis, hanggang sumiklab ang Rebolusyong Pilipino ng 1896.

Nang ilunsad ang rebolusyon ng 1896 ay unti-unti nang humihina ang kapangyarihan ng Espanya. Natatalo ito sa pakikidigma sa mas malalakas na kapitalistang bayan tulad ng Britanya, Germany at Pransya. Sumusulong na rin ang rebolusyonaryong pakikibaka ng mamamayan sa mga kolonyang Espanyol.  Resulta nito, napilitan ang Espanya na buksan ang kanyang mga kolonya sa pagpasok ng mga bayang kapitalista na papalaki ang pangangailangan sa hilaw na materyales at mapagbebentahan ng yaring produkto.

Nang ipalaganap ang sistemang asyenda, ang pyudalismo sa Pilipinas ay ganap na umunlad at ang ekonomyang nakasasapat sa sarili ay unti-unti nang hinahalinhan ng ekonomyang nakabatay sa salapi. Ang lipunang Pilipino ay nagsimulang tumungo sa sistemang malapyudal mula sa pyudalismo. Sumigla ang produksyon ng kalakal at ang palitan. Sumibol ang binhi ng kapitalismo sa lipunang pyudal. Lumitaw din ang usbong ng bagong mga uri sa mas maunlad na sistema ng lipunan.

Malinaw na nagbinhi ang proletaryadong Pilipino noong ika-19 siglo. Sila ang mga manggagawa sa riles, bapor, daungan, asukarera, pabrika ng tabako’t sigarilyo, imprenta, distilerya, pandayan, bahay-kalakalan at iba pa. Nagmula sila sa maraming magsasaka na naagawan ng lupa at nabangkrap. Kabilang din sa kanila ang maraming artesano at tagayaring kamay na nawalan ng trabaho.

Kasabay ng paglitaw ng binhi ng proletaryado ay lumitaw din ang burgesyang Pilipino na binubuo noon ng mga kumprador at ilustrado. Ang lokal na uring kumprador ay pangunahing mga komersyanteng Tsino at mga pinunong papet na may sariling lupa o namumuwisan sa prayle.

Bunga ng pag-unlad ng transportasyon at komunikasyon, tumindi ang pagsasamantala, at lumawak at humigpit ang ugnayan ng masang api

9. Ano ang kinahinatnan ng Rebolusyong 1896?

Pagkaraan ng Sigaw sa Pugadlawin noong Agosto 23,1896, umani ng maraming tagumpay ang sambayanang Pilipino. Lumawak ang kasapian ng Katipunan. Naitaboy mula sa maraming bahagi ng bayan ang mga kolonyalistang Espanyol, laluna sa Luzon.

Subalit noong 1897, inagaw ng mga ilustradong pinamumunuan ni Aguinaldo ang liderato ng Rebolusyon. Dinakip at pinatay si Bonifacio ng pamunuang Aguinaldo. Itinayo ang pamahalaang rebolusyonaryo pero dumanas ito ng sunud-sunod na pagkatalo. Nalantad ang mapagkompromisong katangian ng uring ilustrado.

Sa taon ding iyon, nakipagkasundo sa mga Espanyol ang pamahalaang Aguinaldo. Kapalit ng P400,000, nanawagan sila sa mamamayan na tumigil sa paglaban at nagpatapon sila sa Hongkong. Ito ang Kasunduan ng Biak-na-Bato.

Sumuko ang pamunuang Aguinaldo ngunit hindi ang sambayanang Pilipino. Ipinagpatuloy ng mamamayan ang rebolusyonaryong pakikibaka.

Samantala, nakipag-ugnayan kay Aguinaldo sa Hongkong ang mga ahente ng imperyalismong US para kasangkapanin siya sa balak na pag-agaw sa Pilipinas. Ibinalik ng mga Amerikano si Aguinaldo sa Cavite pagkaraang pasukin ng iskwadrong pandagat ni Dewey (admiral ng hukbong pandagat ng US) ang Look ng Maynila para lipulin ang plotang Espanyol.

Pagsiklab ng Digmaang Espanyol-Amerikano, sinamantala ng mga rebolusyonaryong Pilipino ang magandang pagkakataon para paigtingin ang pakikibaka sa mga kolonyalistang Espanyol. Bumagsak ang paghahari ng Espanya sa buong kapuluan liban sa Intramuros at ilang di-mahalagang garison.

Pero dahil sa panghihimasok at pananalakay ng imperyalismong US, hindi naganap ang pormal na pagsuko ng mga kolonyalistang Espanyol sa mga Pilipino. Ipinagkait sa mga rebolusyonaryong Pilipino ang tagumpay na dapat ay sa kanila. Makahayop na nilupig ng imperyalismong US ang sambayanang Pilipino at nagpatuloy ang kolonyal na katayuan ng Pilipinas.

B. Ang kolonyal na paghahari ng imperyalismong US at ang pakikibaka rito ng sambayanang Pilipino

1. Bakit sinakop ng imperyalismong US ang Pilipinas?

Noong maagang bahagi ng ika-20 siglo, umabot na sa yugto ng monopolyo ang kapitalismo sa US. Para makapang-agaw ng mga kolonya, ginera ng US ang Espanya noong 1898.

Sinakop ng US ang Pilipinas dahil sagana ito sa likas na yaman at murang lakas-paggawa at mapagtatambakan ito ng sobrang produkto at kapital. Gusto ring gamitin ng US ang Pilipinas bilang base sa pakikipag-agawan sa iba pang imperyalistang kapangyarihan sa pagkontrol sa Tsina at iba pang bahagi ng Asya.

2. Paano sinakop ng imperyalismong US ang Pilipinas?

Para masakop ang Pilipinas prinsipal na ginamit ng imperyalismong US ang kontra-rebolusyonaryong dahas at segundaryo, ang panlilinlang.

Sa simula, nakialam ito sa mga usapin sa Pilipinas sa pamamagitan ng pagkukunwang tutulong sa pamahalaang Aguinaldo sa pagtataboy sa kolonyalismong Espanyol. Kahit nasukol na ng mga rebolusyonaryong Pilipino ang mga kolonyalistang Espanyol, nakumbinsi ng mga Amerikano ang pamahalaang Aguinaldo na patagalin ang huling dagok sa mga Espanyol. Sa gayon, nakapag-ipon ang imperyalistang US ng sapat na tropang ginamit para maagaw ang kredito sa pagpapasuko sa mga Espanyol at para ipanagupa sa mga Pilipino.

Lingid sa mga Pilipino, nakipagkasundo ang gubernador-heneral na Espanyol  kay Admiral Dewey para sa isang kunwaring labanan. Ginanap ang moro-morong labanan para may dahilang sumurender ang mga kolonyalistang Espanyol sa mga imperyalista, sa halip na sa mga Pilipino na noo’y nakapaligid sa Intramuros.  Batay sa kung anu-anong dahilan, paulit-ulit na pinaurong ng mga imperyalistang US ang mga Pilipino mula sa kanilang pagkakakordon sa Intramuros.

Noong Disyembre 10, 1898, lihim na nagpirmahan ang Espanya at US sa isang kasunduang nagkakaloob ng Pilipinas sa US kapalit ng halagang $20 milyon.  Ang kasunduang ito’y ang Tratado ng Paris.

Habang nagdaragdag ng tropang panalakay sa Pilipinas, sinimulan ng mga Amerikano ang madugong kampanya ng pagsakop sa Pilipinas noong 1899. Tumagal hanggang 1902 bago mapagpasyang naipanalo ng imperyalismong US ang digma ng pagsakop sa Pilipinas. Pero hanggang 1916, nagpatuloy sa iba’t ibang bahagi ng kapuluan ang armadong paglaban sa bagong mga mananakop.

Bago nakontrol ng US ang malaking bahagi ng kapuluan, gumamit sila ng mahigit 126,000 tropa laban sa pitong milyong Pilipino. Malaki ang pinsala sa mga mananakop. May apat na libo ang patay at halos tatlong libo ang sugatan sa kanila. Sa bawat sundalong Amerikanong napatay, limampung sundalong Pilipino ang nagbuwis ng buhay. Mahigit 250,000 sibilyang Pilipino naman ang namatay bilang direkta at di direktang resulta ng mga labanan.

Malahalimaw na henosidyo o paglipol sa lahi ang ginawa ng mananakop na imperyalismong US. Nagsagawa sila ng sari-saring kalupitan tulad ng pagmasaker sa mga bihag at sibilyan, pagsasamantala sa kababaihan, panununog sa mga tahanan at ari-arian, pagpapahirap, pagsosona at pagkokonsentra ng mga mamamayan sa mga kampo.

Kasabay nito, sinamantala ng imperyalismong US ang mga kahinaan ng lideratong ilustrado ng pamahalaang Aguinaldo. Inakit nito ang mga palasuko sa liderato ng rebolusyon sa pamamagitan ng pangakong “kapayapaan,” “awtonomya” at “mapagpalang asimilasyon.”

Sa bawat munisipalidad na nasakop nila, nagdaos ang mga imperyalistang tropa ng eleksyong munisipal na nilahukan lamang ng mga kabilang sa lumang prinsipalya. Ipinwera sa mga papet na eleksyong ito ang masa na hindi nakakatugon sa mga rekisito sa ari-arian at sa kakayahang bumasa at sumulat. Ginamit ng mga mananakop ang mga eleksyon para ilayo sa rebolusyon ang mga kabilang sa prinsipalya. Ginawa nilang papet ang mga kasapi nito, tulad ng ginawa ng mga kolonyalistang Espanyol.

Nang sumuko sina Pedro Paterno at Felipe Buencamino (mga pangunahing upisyales ng gabinete ni Aguinaldo), agad silang ginamit para manawagan na sumurender ang lumalabang mamamayan.Sa panunulsol ng mga mananakop, laluna ng ahensya sa paniktik ng hukbo ng US, inorganisa ni Pardo de Tavera (dating upisyal ng gabinete ni Aguinaldo) ang Partido Federal noong 1900. Nangampanya ang partidong ito sa pagsasanib ng Pilipinas sa US.

Samantala, gumawa ng mga batas ang mga imperyalista na nagbabawal at nagtatakda ng parusa sa pagtataguyod ng pagsasarili ng Pilipinas.

3. Bakit at paano pinanatili ng imperyalismong US ang pyudalismo sa Pilipinas?

Kinupkop at pinalaganap pa ng imperyalismong US ang pyudalismo sa Pilipinas. Ginawa niya ito upang kunin ang suportang pampulitika ng mga panginoong maylupa, prinsipalya at mga taksil sa rebolusyon, tiyakin ang patuloy na suplay ng hilaw na materyales na mula sa mga pananim tulad ng tubo, niyog at abaka, gawing tiyak na pamilihan ang Pilipinas ng mga produktong imperyalista, at samantalahin ang murang lakas-paggawa.

Sa Tratado ng Paris noong 1898, pinalitan ng imperyalismong US ang kolonyalismong Espanyol bilang mananakop ng Pilipinas. Sa kasunduang ito, ginarantyahan ng mga bagong kolonyalista ang mga ari-arian at negosyong itinayo noong panahon ng mga Espanyol.

Para linlangin ang masang Pilipino, binili ng mga mananakop ang ilang asyenda ng mga prayle sa napakataas na halaga. Ang malaking bahagi ng mga ito ay inilaan sa mga taksil sa rebolusyon samantalang ang iba ay hinati sa maliliit na parsela at ibinenta sa mga magsasaka. Hindi nagtagal, ang karamihan ng mga nakatanggap ng maliliit na parsela ay napilitang magbenta ng lupa dahil hindi nila makayanan ang pagbabayad sa mga ito at nagkabaun-baon sila sa utang.

Sa maraming bahagi, ibinalik pa nga ng mga bagong mananakop ang lupang nakumpiska ng rebolusyonaryong masa sa mga panginoong maylupang Espanyol.

Pinag-ibayo ng mga imperyalistang US ang paghakot ng mga pananim na pang-eksport. Lalong pinasigla at pinalaganap ang sistemang asyenda.

Noong 1902, nagpatupad ang mga mananakop ng batas sa pagrerehistro sa lupa. Noong 1907, nagpatupad ng batas sa pagsukat ng lupa. Sinamantala ito ng nangungunang mga tuta ng mananakop para mang-agaw ng lupa. Lumaganap ang pandaraya sa pagpapatitulo at pagsukat ng lupa.

Pinagtibay ang sunud-sunod na batas hinggil sa lupang publiko noong 1903, 1919 at 1929. Pinalabas na layunin ng mga ito na hikayatin ang mga magsasaka na makapag-ari ng lupang publiko sa pamamagitan ng homisted, pagbili o pag-upa. Sa katunayan, naging pantabing ito sa malawakang pag-angkin sa mga lupang publiko ng mga indibidwal at kapitalistang Amerikano, panginoong maylupa at burukrata. Pinapwesto ang mga magsasaka sa mga lupang publiko. Pinaghawan sila sa kagubatan at naging panangga ng mga panginoong maylupa laban sa mga dating naninirahan sa lugar na inagawan ng lupa.

Dala ng mabilis na pag-unlad ng kalakalan at paggamit ng pera, lalong naghirap ang mga magsasaka. Ang mga nabangkrap na may sariling sinasakang lupa ay napilitang magbenta ng kanilang lupa sa mga panginoong maylupa, komersyante-usurero at mayamang magsasaka.. Nagpatuloy sa panahon ng mga Amerikano ang mga kasamaan ng panahon ng mga Espanyol.

4. Paano naging malapyudal ang lipunang Pilipino sa ilalim ng kolonyal na paghahari ng imperyalismong US?

Sa huling bahagi ng kolonyalismong Espanyol, nagsimulang maging malapyudal ang lipunang Pilipino. Nagsimula nang lumitaw ang mga binhi ng kapitalistang sektor sa ekonomya ng bayan. Ito’y nakatuon sa kalakalang panlabas at panloob. Ang pag-eeksport ng mga produktong agrikultural tulad ng abaka at asukal ay pinalakas ng pagtatayo sa Pilipinas ng mga kumpanya sa byaheng-dagat at komersyo, na pag-aari ng mga Amerikano at Europeong di Espanyol.

Nang sakupin ng imperyalismong US ang Pilipinas, pinag-ibayo nito ang paghakot ng hilaw na materyales. Pinaunlad nito nang mas mabilis ang ekonomyang nakabatay sa salapi na kumubabaw sa sistemang pyudal. Nagtayo ito ng mga asukarera, repinerya ng langis ng niyog, pabrika ng lubid, at mga minahan. Inumpisahan ang maliitang pagproseso ng hilaw na materyales. Lumaki ang bilang ng proletaryado o uring manggagawa.

Sa kabilang banda, nagtambak naman ito ng mga yaring produkto mula sa United States. At para pahigpitin ang kontrol nito sa bayan at pabilisin ang daloy ng kalakalan, pinaunlad ng imperyalismong US ang sistema ng transportasyon at komunikasyon ng Pilipinas.Bunga ng mga ito, lumitaw ang malaking burgesyang kumprador na kasosyo at pangunahing katulong ng mga dayuhang monopolyong kapitalista sa pagkontrol sa kolonyal na kalakalan.

Sadyang limitado, tagibang at pasumpung-sumpong ang antas ng kapitalistang pag-unlad na ipinapahintulot ng interes ng mga imperyalista. Patuloy na kinupkop ang pyudalismo at uring panginoong maylupa na ipinailalim sa kapangyarihan ng malaking dayuhan at lokal na mga kapitalista.

Nabangkrap ang mga magsasakang may sariling sinasakang lupa at nawasak ang lokal na pagyayaring-kamay. Lalong napilitan ang mamamayan na bilhin ang mga imported na yaring kalakal at pangunahing magprodyus ng hilaw na materyales. Lubusang naagnas ang ekonomyang nakasasapat sa sarili. Lumitaw ang napakalaking reserbang pwersa sa paggawa na pangunahing nagmula sa uring magsasaka.

Ang mga pautang na kapital naman ay ginamit sa kalakalang panlabas at bilang pampuno sa mga depisit ng kalakalan, sa paglalabas ng tubong dolyar, at pagtustos sa pangangailangan ng kolonyal na gubyerno at negosyo.

Naglalakihang tubo ang nakuha ng mga korporasyong US sa mga kontrata sa obras publikas sa paggawa ng mga daan, tulay, pwerto, riles, telegrap at iba pang pasilidad sa transportasyon at komunikasyon. Lalong lumawak ang pamilihan para sa sasakyang demotor, makinarya at produkto ng langis mula sa US. Bumilis ang kolonyal na kalakalan at bumilis din ang paghakot ng mga tropang susupil sa mamamayan.

Taun-taon, lumaki ang yamang nililikha ng mga manggagawa at magsasaka. Pero dahil sa patuloy na pagpapatindi sa pagsasamantalang kolonyal, pyudal at malapyudal, lalo silang nabaon sa paghihikahos.

5. Paano pinanatili ng imperyalismong US ang kolonyal na paghahari nito sa Pilipinas?

Pinanatili ng imperyalismong US ang kolonyal na paghahari nito sa Pilipinas, pangunahin sa pamamagitan ng kontra-rebolusyonaryong dahas at segundaryo sa pamamagitan ng panlilinlang.

a.Patuloy na pagpapalakas sa kolonyal na mga armadong pwersa kahit nahuli na si Aguinaldo at nadurog ang pamunuan ng rebolusyon.

Pinanatili ng US ang sariling armadong pwersa. Sistematiko ring inorganisa ang unang konstabularya. Malawakan silang ginamit sa pagsugpo sa mga nagpursiging rebolusyonaryong mandirigma sa Luzon at Visayas, at sa pagsupil sa Mindanao. Nang itayo ang papet na Komonwelt, ang unang batas na pinagtibay nito ay tungkol sa pagtatayo sa Philippine Constabulary bilang regular na hukbo sa ilalim ng Hukbong US. Ang ubod nito ay binuo ng mga Pilipinong nagsilbing mga bayarang sundalo ng imperyalismong US noong maagang bahagi ng pananakop nito sa Pilipinas.

Ginamit ang kolonyal na hukbong armado bilang pangunahing tagapagtanggol ng kolonyal na paghahari ng imperyalismong US.

b. Pag-aalaga at pagsasanay sa mga papet na kakatulungin sa pagpapatakbo ng gubyernong kolonyal habang tuwirang hinahawakan nito ang kapangyarihan sa bayan.

Mula sa malaking burgesyang kumprador at panginoong maylupa, pumili ang imperyalismong US ng pangunahing mga ahenteng pulitiko. Sinanay ang mga ito bilang mga burukaratang kapitalista na nakikinabang sa mga nadadambong ng gubyernong kolonyal.

Sa maagang bahagi ng paghahari nito, umasa nang malaki ang mga mananakop sa serbisyo ng mga taksil sa rebolusyon. Kasunod na ginamit nito nang husto ang Partido Nacionalista na pinamunuan ni Osmena. Nang marami na silang nasasanay na mga burukrata, sinimulan ng mga mananakop noong 1916 ang “Pilipinisasyon” ng gubyernong kolonyal. Ang karamihan sa mga pusisyong administratibo ay ipinasa sa maaasahang mga papet at itinayo ang Senado at Camara de Representantes ng Pilipinas. Sa panahong ito, si Quezon na ang pangunahing papet ng mga imperyalista.

Noong 1935, binuo ang papet na Komonwelt at idinaos ang Kumbensyon sa Konstitusyon. Bahagi ito ng pagsasanay para sa ipinangakong “kalayaan” ng Pilipinas.

Ang mga papet na pulitiko ay gumanap ng pangunahing papel sa paglinlang sa mamamayan sa panahon ng kolonyal na paghahari ng imperyalismong US. Simula kay Osmena, naging gawi ng mga papet na pulitiko noong panahon ng mga Amerikano ang pag-iingay tungkol sa “kalayaan” ng Pilipinas. Sa panahon ding ito nagsimulang magpakahusay ang mga burukratang kapitalista sa pambubulag sa mamamayan. Ginamit nila ang mga eleksyon at debate sa Senado’t Camara de Representantes.

Samantala, aktibo silang tumulong sa mga pakana ng mga mananakop, nangurakot at nanupil sa mamamayan. Sa konstitusyon ng 1935, halimbawa, ginarantyahan ang mga pag-aari at negosyo ng mga Amerikano sa Pilipinas, ang pananatili ng mga base militar at tropang US sa bayan at ang pagpapatuloy ng kolonyal na kalakalan sa pagitan ng Pilipinas at US.

k. Pagkontrol ng mga mananakop sa pag-iisip ng mamamayan sa pamamagitan ng pagpatay sa diwang makabaya’t rebolusyonaryo at pagpapalaganap ng pagsamba sa imperyalismong US.

Sinikil ng mga imperyalistang US ang diwang makabaya’t rebolusyonaryo at pinalaganap ang pagsamba sa mga dayuhan para makontrol nila ang pag-iisip ng mamamayan.

Ginamit ang sistema ng edukasyong publiko, sine, radyo, pahayagan at panitikan para siraan ang rebolusyong Pilipino. Itinanim din sa isip ng mamamayan ang pagiging sunud-sunuran sa imperyalismong US. Nagpadala ng maraming pensyonado sa United States upang magsanay ng maaasahang mga papet at propagandista.

Hinayaan ang Simbahang Katoliko na magpatuloy sa pagpapalaganap ng kaisipang pyudal at mga pamahiin. Ibinaling ng mga pari sa bagong amo ang kanilang mga papuri.

Sa kabilang banda, ipinagbawal at marahas na sinupil ang pagpapahayag ng kaisipang makabayan. Ipinagbawal ang paglaladlad sa bandera ng Pilipinas at ang mga drama’t panitikang makabayan. Pinarusahan nang mabigat ang makabayang mga manunulat. At, binansagang mga “bandido” ang mga nagpursigi sa armadong paglaban sa paghaharing US.

6. Paano ipinagpatuloy ng sambayanang Pilipino ang paglaban sa pananakop ng imperyalismong US?

Hanggang sa ikalawang dekada ng paghaharing US, nagpatuloy ang armadong paglaban ng mamamayan sa iba’t ibang bahagi ng bayan. Nagpursigi sa paglaban sa mga mananakop ang mga mamamayan ng Mindanao, mga Pulahan sa Visayas, at ang mamamayan sa iba’t ibang bahagi ng Luzon. Sa Luzon, pinakatampok ang paglabang pinamunuan ni Sakay sa Bulacan, Pampanga, Laguna, Nueva Ecija at Rizal mula 1902 hanggang 1906. Lubusang natapos ang digmang gerilya sa Luzon noong 1911 na. Gayunman, isinulong ng mamamayan ng Mindanao ang pinakamabagsik na armadong paglaban mula 1902 hanggang 1916.

Tinangka ng imperyalismong US na supilin, singitan, at iligaw ang mga unyon ng manggagawa at samahang magsasaka.  Naglitawan at lumaganap ang mga ito noon pa mang maagang bahagi ng paghaharing US sa Pilipinas. Sa Araw ng Paggawa ng 1903, tinuligsa ng nagmartsang sandaang libong (100,000) manggagawa ang pananakop ng imperyalismong US.

Sa buong dekadang 1920, sumiklab ang maraming ispontanyong paglaban ng masang manggagawa at magsasaka. Bunga ito ng patuloy na pagtindi ng pagsasamantala ng dayuhan at lokal na mga naghaharing uri. Sa Maynila, pumutok ang maraming welga ng mga manggagawa. Nagwelga ang mga magsasaka sa maraming bahagi ng Gitnang Luzon, Timog Luzon, Visayas at Mindanao. Noong 1925, nag-alsa ang mga Colorum sa dalawang probinsya ng Mindanao, sa Negros, Morong (Rizal), Laguna, Batangas, Pampanga, Tarlac at Pangasinan.

Sa kabila ng pagbabawal ng mga mananakop, nagpatuloy ang makabayang propaganda at mga likhang-sining na nagtataguyod sa kalayaan.

7. Ano ang kabuluhan ng pagkakatatag ng Partido Komunista ng Pilipinas (PKP) sa rebolusyonaryong pakikibaka ng sambayanang Pilipino?

Noong Nobyembre 7, 1930, itinatag ang Partido Komunista ng Pilipinas. Tugon ito sa lumalakas na paggigiit ng mamamayan sa kalayaan at demokrasya. Pinamunuan ito ni Crisanto Evangelista, isang lider manggagawa. Itinatag ang Partido Komunista sa kalagayang lumalawak ang pakikibaka ng mga manggagawa laban sa dayuhan at lokal na malalaking kapitalista. Sumusulong noon ang pakikibaka ng masang magsasaka laban sa pagsasamantalang pyudal at malapyudal. Maramihang bumabagsak ang mga negosyo sa mga kapitalistang bayan at ibayong tumitindi ang pagsasamantala sa mamamayang Pilipino.

Nang itatag ang Partido Komunista ng Pilipinas, umabot sa bagong kasukdulan ang walang humpay na pakikibaka ng masang proletaryo at magsasaka sa imperyalismong US at pyudalismo. Sa pamamagitan ng Partido Komunista ng Pilipinas, matatag na hinawakan ng uring proletaryado ang pamumuno sa rebolusyonaryong pakikibaka ng sambayanang Pilipino.

Pinapatnubayan na ito ng Marxismo-Leninismo, ang rebolusyonaryong teorya ng proletaryado. Ang Marxismo-Leninismo ang tanging teorya na buong linaw na naglalantad sa mga katotohanan ng pagsasamantala ng imperyalismo sa uring manggagawa, uring magsasaka at sa mga kolonya’t malakolonya. Ito ang tanging teoryang naglilinaw sa syensya ng rebolusyonaryong pagbabago sa lipunan.

Nagsikap ang Partido na isanib sa kongkretong kundisyon ng lipunang Pilipino ang unibersal na teorya ng Marxismo-Leninismo at itaas ang antas ng rebolusyong Pilipino sa bagong tipo ng pambansa-demokratikong rebolusyon sa panahon ng imperyalismo.Simula noon, nailinaw ang pangangailangan ng puspusang pakikibaka para sa pambansang kalayaan at demokrasya. Nailatag ang matibay na pagkakaisang pampulitika ng uring manggagawa at uring magsasaka sa pamumuno ng Partido Komunista.

Mabilis nakita ng imperyalismong US at ng lokal na mga papet nito ang malaking panganib na dulot ng Partido Komunista sa paghahari nila sa Pilipinas. Noong Mayo 1, 1931, dinakip ang pangunahing mga lider at kasapi ng Partido. Sa sumunod na taon, ang Partido ay idineklarang iligal ng papet na Korte Suprema.

Noong 1936, pinakawalan ng papet na Komonwelt ang mga dinakip na lider at kasapi ng Partido. Reaksyon ito ng naghaharing mga uri sa lumalakas na banta ng pananalakay ng Japan, Germany at Italya sa maraming bahagi ng daigdig. Para ipagtanggol ang sariling interes nakita nila ang pangangailangang makipagtulungan sa Partido sa harap ng bantang pagsalakay ng imperyalismong Hapones.

K. Ang pakikibaka ng sambayanan laban sa mananalakay na Hapones

1. Bakit sinakop ng imperyalismong Hapones ang Pilipinas?

Malubha ang krisis sa mga kapitalistang bayan noong mga taong 1930. Nayanig ang balanse ng kapangyarihan sa pagitan at sa loob ng mga bayang imperyalista. Nakapangibabaw ang pasismo sa Germany, Italya at Japan. Itinaguyod ng mga monopolyo kapitalista sa mga bayang ito ang paghahari ng pasismo. Buong lupit na sinupil ng estadong burges ang proletaryado at ibang mamamayan para ipagtanggol ang paghahari ng mga imperyalista at maghanda sa gera.

Sinimulan ng mga pasistang kapangyarihan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Inilunsad ito para mang-agaw ng mga kolonya at iligtas ang kanilang sarili sa malubhang krisis.

Sa Asya, nanalakay ang imperyalismong Hapones para agawin ang mga kolonya ng US, Britanya, Pransya at Holland. Nasakop nila ang Maynila noong 1942. Hindi puspusang ipinagtanggol ng mga imperyalistang US ang Pilipinas. Mas inasikaso nila ang labanan sa Europa. Inipon ang mga tropang US at mga boluntaryong Pilipino sa Bataan at Corregidor para matabingan ang pagtakas ng mga upisyales na Amerikano at ng gubyernong Komonwelt patungong US. Hindi nagtagal, isinuko ng mga heneral na Amerikano ang mga pwersang nasa ilalim nila.

2. Ano ang mga pangunahing katangian ng pananakop ng imperyalismong Hapones sa Pilipinas?

Sa ilang taong paghahari ng imperyalismong Hapones sa Pilipinas, naging pangunahing gawain ng mga mananakop ang panghuhuthot sa mamamayan para suportahan ang digmang mapanalakay nito sa Asya. Marahas na sinupil at pinagsamantalahan ang sambayanang Pilipino. Naging laganap ang pangungumpiska sa ari-arian ng mga mamamayan.

Ang mga burukratang kapitalista, malaking burgesyang kumprador at malalaking panginoong maylupa ay nahati sa dalawang paksyon. Ang una ay pumanig sa imperyalismong US at sumama sa pagtakas patungong Washington o sumama sa USAFFE. Ang ikalawa ay pumanig sa bagong mga among imperyalista. Sa tulong ng mga taksil na pinamunuan ni Jose Laurel, itinayo ng mananakop na Hapones ang papet na gubyerno. Noong 1943, ibinigay ng mga mananakop ang huwad na kasarinlan sa Pilipinas.


3. Paano nilabanan ng sambayanan ang mananakop na Hapones?

Bago dumating ang Hapones, pinamunuan ng Partido Komunista ang isang malawakang kilusan sa pagboykot ng mga produktong Hapones.

Nang masakop na ng Hapones ang Pilipinas, sumiklab sa lahat ng probinsya ang pakikidigmang gerilya. Itinayo ng Partido Komunista ang Hukbong Bayan Laban sa Hapon (HUKBALAHAP) noong Marso 29, 1942. Nanguna ito sa armadong pakikibaka sa malawak na bahagi ng Gitna at Timog Luzon. Sa kalunsuran, nabuo ang malawak na kilusang lihim na sumuporta sa mga gerilya sa iba’t ibang paraan.

Sa kabilang banda, ang mga pwersang USAFFE na pinamunuan ng mga upisyal na Amerikano ay hindi puspusang lumaban sa kaaway sa malaking bahagi ng digmaan. Tinupad nila ang utos ng mga imperyalistang US na umiwas sa mga labanan. Sa maraming lugar, ang mga gerilyang USAFFE ay higit na napabantog dahil sa mga pang-aabuso nila sa mamamayan sa halip na sa paglaban sa kaaway.

Sa loob ng Partido Komunista at Hukbalahap naman, ipinatupad nina Lava at Taruc ang patakarang “umurong para magtanggol”. Binuwag sa maliliit na yunit ang pwersa ng hukbong bayan. Dahil dito, napigilan ang mabilis na paglaki ng hukbong bayan. Noong lamang 1944 binawi ang maling patakarang ito dahil sa paggigiit ng rebolusyonaryong mga lider at kasapi ng Partido. Sa panahong ito, napatanyag ang mga Komunista at ang Hukbalahap bilang pinakaepektibong mga mandirigma laban sa Hapones.

Ang magiting na pakikibaka ng mamamayang Pilipino, kasama na ang Hukbalahap at iba pang makabayang gerilya, ang bumali sa gulugod ng mga mananalakay na Hapones. Ito rin ang nagpalaya sa malawak na bahagi ng bayan. Hindi ang imperyalistang US ang nagpalaya sa Pilipinas mula sa kapangyarihan ng imperyalismong Hapones.

D. Ang pagbabalik ng imperyalismong US at ang papet na republika sa Pilipinas

1. Paano napanumbalik sa Pilipinas ang paghahari ng imperyalistang US?

Bumalik sa Pilipinas at Asya ang imperyalismong US sa panahong malawakang nililipol na ng mga pwersang mapagpalaya sa Asya ang mga pwersang Hapones. Binomba ng mga Amerikano ang mga syudad at kabayanan ng Pilipinas hindi lamang para pasukuin ang mga natitirang pwersang Hapones kundi para din lumpuhin ang ekonomya ng Pilipinas. Sa gayon, mas madaling naipailalim muli ang Pilipinas sa kapangyarihan ng imperyalismong US.

Sinamantala ng imperyalismong US ang malakihang pagkawasak ng ekonomya ng bayan. Nagdikta ito ng mga di pantay na kasunduan at nangikil ng mga pribilehiyo kapalit ng mga bayad sa pinsala ng gera na pinakinabangan lamang ng mga kapitalistang Amerikano at ng lokal na mga naghaharing uri.

Marahas na sinalakay ng imperyalismong US ang Partido Komunista, Hukbalahap at ang masang magsasaka sa Gitna at Timog Luzon. Tinipon sa pamumuno ng “Military Police Command” ang mga pwersang USAFFE at ang dating maka-Hapones na Konstabularya. Ginamit ang mga ito laban sa Hukbalahap. Maramihan ding dinakip ang mga kasapi ng Partido Komunista, mga Pulang mandirigma at karaniwang mamamayan.

Sinuportahan ng imperyalismong US ang mga panginoong maylupa na nagsitago, kinumpiskahan ng lupain at hindi binayaran ng upa sa lupa at utang ng mga rebolusyonaryong pwersa sa ilalim ng pamumuno ng Partido Komunista ng Pilipinas noong panahon ng Hapon. Tinulungan sila sa pagtatayo ng armadong mga gang para marahas na ipataw muli ang kapangyarihan ng mga panginoong maylupa sa kanayunan. Malaki ang pananagutan ng magkakapatid na Lava at ni Taruc sa pagkatalo at malaking pinsalang tinamo ng mamamayan sa pananalakay ng imperyalismong US at mga panginoong maylupa. Noong nakikibaka pa laban sa mga Hapones, hindi nila inihanda ang isip ng mamamayan sa pagbalik ng paghahari ng imperyalismong US at sa patuloy na paglaban sa pyudalismo. Itinuon lamang nila sa imperyalismong Hapones ang paglalantad sa mga kaaway ng bayan.

Kahit sinasalakay na ng mga imperyalistang US ang mamamayan, nangampanya ang mga Lava para sa “demokratikong kapayapaan.” Hinikayat nila ang mamamayan na maniwala sa “kalayaan” at “eleksyon” na ipinapangako ng imperyalismong US. Binuwag nila ang hukbong bayan. Ibinaling nila ang Partido Komunista at rebolusyonaryong kilusan sa paghahanda at paglahok sa eleksyon.

2. Paano naitatag ang papet na republika ng Pilipinas?

Noong Hulyo 4, 1946, ibinigay ng imperyalismong US ang huwad na kalayaan sa Pilipinas. Ginawa ito sa pangambang sumiklab ang isang digmang mapagpalaya sa Pilipinas. Mabilis noong sumusulong ang mga kilusan sa pambansang pagpapalaya at ang mga bayang sosyalista sa iba’t ibang bahagi ng daigdig.

Samantalang kunwa’y ibinigay ang kalayaan, tiniyak ng imperyalismong US na magpapatuloy ang kontrol nito sa Pilipinas. Nagdikta ito ng mga kasunduan na nagbigay sa kanya ng mga karapatan para patuloy na magpanatili ng mga base militar at tropa sa bayan, mag-ari at magpalawak ng mga negosyo dito at patuloy na makialam sa papet na gubyerno at armadong pwersa.

Sa pagkakatatag ng papet na republika, naging malakolonyal at malapyudal ang lipunang Pilipino. Sa saligan, nagpapatuloy hanggang ngayon ang sistemang ito ng lipunan. Nananatili sa ilalim ng matinding pagsasamantala at pang-aapi ng imperyalismong US, pyudalismo at burukratang kapitalismo ang malawak na masa ng sambayanan — ang mga manggagawa, magsasaka, petiburgesya, at pambansang burgesya.

3. Paano itinaguyod ng mga papet na rehimen ang mga interes ng imperyalismo at pyudalismo?

a. Ang Rehimeng Roxas

Bilang huling halal na presidente ng papet na Komonwelt, si Manuel Roxas ang naging unang presidente ng papet na republika noong 1946. Suportado siya sa pera at propaganda ng imperyalismong US. Pinaboran siya bilang tutang pinakamadaling kontrolin dahil maaari siyang takutin ng paglilitis bilang kolaboreytor noong panahon ng Hapon.

Pinirmahan niya ang sunud-sunod na mga kasunduan na nagpapailalim sa Pilipinas sa kontrol ng imperyalismong US:

1) Kasunduang US-RP sa Pangkalahatang Relasyon. Nagbigay ito sa gubyernong US ng karapatang panatilihin ang sarili bilang pinakamataas na awtoridad  sa malalawak na base militar sa Pilipinas. Ginarantyahan nito ang karapatan ng mga korporasyon at mamamayang Amerikano na patuloy na mag-ari at magpalawak ng negosyo dito at pinailalim sa dikta ng gubyernong US ang patakarang panlabas ng Pilipinas.

2) Batas sa Ari-arian. Itinakda nito ang patuloy na pagrerespeto sa mga pag-aari ng mga Amerikano sa Pilipinas.

3) Batas Bell sa Kalakalan. Nagtakda ito ng pagsususog sa Konstitusyon ng Pilipinas para bigyan ng karapatan ang mga Amerikano na makapandambong sa likas na yaman ng bayan at makapagnegosyo sa mga gamit-publiko; makapagpatuloy ng kolonyal na kalakalan sa pagitan ng Pilipinas at US; at maipailalim ang taripa at salapi ng Pilipinas sa dikta ng US.

4) Kasunduang US-RP sa mga Base Militar. Nagbigay ito ng karapatan sa imperyalismong US na makapaghari sa loob ng 99 taon sa mahigit 20 base militar sa iba’t ibang estratehikong bahagi ng kapuluan.

5) Kasunduang US-RP sa Tulong Militar. Itinakda nito ang patuloy na kontrol ng US sa lokal na reaksyunaryong hukbo sa pamamagitan ng JUSMAG. Ang JUSMAG ang tagapayo at tagasanay sa papet na hukbo at nagpapahiram o nagbebenta rito ng armas at iba pang kagamitan.

Pananagutan ng rehimeng Roxas ang makahayop na pananalakay sa masang magsasaka para palakasin ang kapangyarihan ng mga panginoong maylupa sa kanayunan. Mga halimbawa ang masaker sa Maliwalu at sa Masico na kapwa nasa Pampanga.

b. Ang Rehimeng Quirino

Nang mamatay si Roxas noong 1948, pumalit na presidente si Elpidio Quirino. Sa eleksyon ng 1949, tinalo niya si Jose Laurel.

Pangunahing serbisyo ng rehimeng Quirino sa imperyalismong US at mga lokal na mapagsamantalang uri, ang matinding dagok na pinalasap nito sa Partido Komunista at hukbong bayan. Pormal na sinuspindi ng rehimeng Quirino ang kasulatang habeas corpus. Ginamit ito ng pasistang militar na pinamumunuan ni Magsaysay para sa walang taros na pang-aabuso sa demokratikong mga karapatan ng mamamayan.

Noong katapusan ng dekada 1940, mabilis na naubos ang reserbang dolyar ng Pilipinas. Dala ito ng walang-kontrol na pag-iimport ng mga produkto para sa luho ng mga naghaharing uri, obras publikas, pagtatayo ng mga molinohan, paggawa ng mga mansyon ng mga kumprador at panginoong maylupa at laganap na korupsyon. Dahil dito, kinontrol ang pag-iimport para pigilin ang pagkasimot ng reserbang dolyar ng Pilipinas.

Sinamantala ng mga imperyalistang US ang kagipitan ng Pilipinas para makapagpapasok ng mga “tagapayo” sa mahahalagang upisina ng gubyerno. Noong 1953, pinirmahan ni Quirino ang Kasunduan sa Pagpasok ng mga Mangangalakal at Mamumuhunan ng US. Pinadali nito ang pagpasok sa Pilipinas ng kapital at mga manedyer na Amerikano. Noong 1951, niratipikahan ang Tratado ng US-RP sa Pagdedepensahan para bigyan ng karapatan ang US na arbitraryong makapanghimasok sa mga usaping Pilipino.

Pinirmahan ni Quirino ang kasunduan na nagpapatuloy nang walang taning sa bisa ng Kasunduang US-RP sa Tulong Militar. Sa pagkukunwaring sinusunod nito ang mga resolusyon ng United Nations o UN, nagpadala ng pwersang militar sa Gera sa Korea noong 1950. Pagtulong ito sa imperyalismong US sa kanyang gera ng agresyon laban sa mamamayang Koreano.

k. Ang Rehimeng Magsaysay

Mula sa Partido Liberal, lumipat si Ramon Magsaysay sa Partido Nacionalista para tumakbo laban kay Quirino. Nanalo si Magsaysay noong eleksyon ng 1953. Todong suporta ang ginawa ng imperyalismong US para manalo si Magsaysay. Ginamit ng mga negosyanteng Amerikano sa Pilipinas ang kanilang salapi para manalo ang kandidato nila. Ang mga upisyales ng hukbong US ay nangampanya hanggang sa mga kumpanya ng papet na hukbo.

Sa kabila ng malalaking krimen niya sa mamamayan, inilako ng mga propagandistang Amerikano si Magsaysay bilang “tao ng masa” at “tagapagligtas ng demokrasya.”

Kinumpleto ng rehimeng Magsaysay ang pagdurog sa Partido Komunista at hukbong bayan. Para linlangin ang masang magsasaka, nagpatibay ito ng batas na gagarantya raw sa paghawak ng mga kasama sa kanilang sinasaka. Sa katunayan, ginarantyahan nito ang pag-aari ng mga panginoong maylupa sa malalawak na lupain. Sa batas ding ito, idineklara ang patakarang panatilihin ang Pilipinas bilang tagasuplay ng mga produktong agrikultural na ginagamit na hilaw na materyales sa US.

Sa rehimeng Magsaysay, lalong pinag-ibayo ang pagpapadayo ng mga magsasaka sa mga prontera para pakalmahin ang pag-aalsa nila at pagtakpan ang pangangamkam ng lupa ng mga mapagsamantala. Ipinalaganap nito ang pagtatayo ng huwad na mga kooperatiba na pawang nakontrol at napakinabangan ng mga panginoong maylupa, komersyante, burukrata at mayamang magsasaka.

Pumasok ang rehimeng Magsaysay sa Kasunduang Laurel-Langley na nag-amyenda sa Batas Bell sa Kalakalan. Sa gayon, nasabotahe ang malawak na paggigiit ng mamamayan sa pagpapawalambisa sa Batas Bell. Sa bagong kasunduan, pinanatili ang karapatan ng mga monopolyong US na magnegosyo sa Pilipinas nang tulad ng mga Pilipino.

Binago ang sistema ng kota at taripa ng US sa hilaw na materyales ng Pilipinas para lalong ibaon ang huli sa kolonyal na kalakalan. Pormal na inalis ang pagkakatali ng piso sa dolyar. Pero wala itong kabuluhan dahil lubos na nakasalig ang ekonomya ng Pilipinas sa kalakalang kolonyal.

Itinaguyod ni Magsaysay ang pagtatayo ng SEATO, isang alyansa-militar ng mga bayan sa Timog-Silangang Asya. Ginamit ito ng imperyalismong US para dominahin ang rehiyon at pigilin ang paglaganap ng komunismo sa Asya.

d. Ang Rehimeng Garcia

Nang mamatay si Magsaysay noong 1957, pinalitan siya ni Carlos Garcia. Noong taon ding iyon, nahalal na presidente si Garcia bilang kandidato ng Partido Nacionalista.

Noong 1958, pinagtibay nito ang Batas na Anti-Subersyon para lubusin ang pagsugpo sa Partido Komunista at pigilan ang muling pagbangon nito.

Sa panahon ni Garcia, sumigla ang paggigiit ng mga pambansang burges para sa pagpapalaki ng proteksyon sa industriyang Pilipino at pagpapahigpit ng kontrol sa importasyon. Tinutulan nila ang ginagawa ng mga negosyanteng Amerikano na paglusot sa kontrol sa importasyon. Nangyari ito nang itayo sa Pilipinas ang mga pabrika sa pag-aasembol at muling pag-eempake.

Inilabas ni Garcia ang islogang “Pilipino Muna” dahil sa lumalakas na kilusang anti-imperyalista. Pero ginamit lamang ito upang pagtakpan ang kanyang pagkapapet sa imperyalismong US.

Ibinaling nito ang pansin ng mamamayan sa maliliit na negosyanteng Tsino. Samantala, pinabayaan ang malalaking negosyanteng Tsino na makibahagi sa kalakalang kolonyal .

Tumulong ang rehimeng Garcia sa muling pagpapalakas sa imperyalismong Hapones sa pagpasok sa Kasunduang Japan-RP sa Pagkakaibigan, Komersyo at Nabigasyon. Hindi agad napirmahan ang kasunduan dahil laganap ang pagtutol dito ng mamamayan. Pero pinabayaan ng rehimeng Garcia ang mga negosyanteng Hapones na magtayo na ng mga upisina, gumawa ng mga “survey” at sumali sa negosyong eksport-import sa Pilipinas.

Gumawa si Garcia ng malaking palabas kaugnay ng negosasyon sa base militar. Nag-ingay siyang paiigsiin ang pananatili ng mga base ng US sa Pilipinas. Subalit walang kinahinatnan ang negosasyong ito.

e. Ang Rehimeng Macapagal

Tinalo ni Diosdado Macapagal si Garcia noong eleksyon ng 1961 sa tulong ng pondo at propaganda ng mga imperyalistang US.

Pagkaupong-pagkaupo niya, inalis ni Macapagal ang kontrol sa paglabas at pagpasok ng dolyar sa Pilipinas. Binigyang-laya ang mga monopolyong kapitalista na ipagpalit sa dolyar at malakihang mailabas ang tubo nila sa Pilipinas. Hinawakan ng malaking burgesyang kumprador ang dolyar na kinikita nila sa eksport. Ipinagpalit nila sa dolyar ang mga piso nila upang mag-import ng mga yaring produkto.

Pagkaubos ng reserbang dolyar ng Pilipinas, ibinaba ang halaga ng piso sa  P3.90 mula P2.00 bawat dolyar. Bunga nito, nagtaasan ang presyo ng mga import at bilihin sa Pilipinas. Nangutang ang rehimeng Macapagal sa mga bangkong Amerikano para iwasan ang patuloy na pagbagsak ng piso.

Ipinatupad ni Macapagal ang patakarang “bukas na pinto” para sa mga puhunang US. Dumagsa ang puhunang US pero patuloy na mas malaki ang paglabas sa Pilipinas ng tubo ng mga negosyanteng Amerikano. Nilamon ng mga monopolyong US ang maraming kumpanyang Pilipino na nabangkrap. Sinaid ng mga negosyanteng Amerikano ang perang naiipon ng mga Pilipino at ang kapital na ipinapautang sa gubyerno ng Pilipinas ng mga bangkong ari o kontrolado ng US.

Para lalong ibaon sa dayuhang utang ang Pilipinas, hinikayat ang mga korporasyong gubyerno at mga korporasyon at bangkong pribado na mangutang sa mga bangkong Amerikano at iba pang dayuhang bangko. Naglunsad ng mga proyekto sa obras publikas para mabilis na ubusin ang inuutang sa mga dayuhan at ang pondo ng gubyerno.

Pinagtibay ni Macapagal ang Kodigo sa Reporma sa Lupang Agrikultural para linlangin ang mga magsasaka. Ipinaghambog ni Macapagal na “pinalaya” na ang mga magsasaka. Sa katunayan, itinakda ng batas na ito na kailangang bayaran ng mga magsasaka sa presyong di nila kaya ang lupang dapatnilang ariin.

Ipinagbawal ng batas ang sistemang kasama. Pero ipinalit dito ang sistemang “buwisan” na nagtakda ng pirming upa sa lupa na katumbas ng 25 porsyento ng karaniwang taunang netong ani. Obligadong magbayad ng upa sa lupa ang namumuwisan, may ani man siya o wala.

Nang dumami ang kaso ng pagpatay sa mga Pilipino ng mga sundalong Amerikano sa mga base militar, tinuligsa ito ng mamamayan. Iginiit nilang alisin ang mga base militar. Muli namang ginamit ng papet na rehimen ang palabas na negosasyon sa mga base militarpero di kailanman ito naging seryoso sa negosasyon

Nangampanya si Macapagal na magpadala ng bayarang tropang Pilipino sa Byetnam para tulungan ang imperyalismong US sa digmang mapanalakay nito.

Sa ilalim ng rehimeng Macapagal, lalong inengganyo ang pagpasok ng mga negosyong Hapones. Umabot sa 20 porsyento ng kalakalang panlabas ng Pilipinas ang napasakamay nila sa panahong ito.

g. Ang Rehimeng Marcos

Tulad ng ginawa ni Magsaysay, lumipat si Ferdinand Marcos sa Partido Nacionalista mula sa Partido Liberal para kumandidatong presidente. Tinalo ni Marcos si Macapagal sa eleksyon ng 1965, at si Sergio Osmena, Jr. sa eleksyon ng 1969. Si Marcos ang piniling pangunahing papet ng imperyalismong US dahil sa kahusayan niyang gumamit ng dahas at panlilinlang. Lalong kailangan ito ng US sa panahong nakapagpanibagong lakas at tampok ang pagsulong ng rebolusyonaryong kilusan.

Nag-asta itong “makabansa” at nagyabang na di na palalampasin sa 1974 ang pag-iral ng Kasunduang Laurel-Langley. Pero pinagtibay naman nito ang Batas na Pangganyak sa Pamumuhunan. Sa batas na ito, idineklarang patakaran ng estado ang pag-engganyo sa dayuhang pamumuhunan. Itinakda ring ituturing na korporasyong Pilipino ang mga korporasyong hanggang kwarenta porsyento (40%) ang sosyo ng mga dayuhan. Sapat ito para makontrol ng mga dayuhan ang isang korporasyon.

Dahil itinuturing nang Pilipino, makakapamuhunan ang ganitong korporasyon sa ibang negosyo at kumpanya nang walang limitasyon. Itinakda ng batas ang pagpapahintulot sa syento porsyentong (100%) pag-aari ng mga dayuhan sa mga korporasyon sa Pilipinas basta’t irerehistro ang mga ito sa Lupon sa Pamumuhunan.

Ginagarantyahan ng batas na ito ang karapatan ng mga dayuhang mamumuhunan laban sa ekspropriyasyon. Kaya, ang Batas na Pagganyak sa Pamumuhunan ay tusong maniobra para patuloy na makontrol ng mga dayuhang monopolyong kapitalista ang ekonomya ng Pilipinas kahit wala nang bisa ang Kasunduang Laurel-Langley.

Pinagtibay ng rehimeng Marcos ang Batas na Pagganyak sa Eksport. Nagpapahintulot ito ng hanggang 55% sosyong dayuhan sa mga industriya sa eksport. Hanggang 100% naman ang sa bagong mga industriyang para sa eksport.

Sa dalawang batas na nabanggit, binigyan ng sarisaring kaluwagan sa buwis, pangungutang at pagnenegosyo ang dayuhang monopolyong mga kapitalista. Nagtayo ng mga sona sa pagproseso ng eksport sa Bataan, Baguio City, Cebu, Cavite, at iba pa. Sa gayon, nakapagtayo ang mga dayuhang monopolyo ng permanenteng mga teritoryo sa ekonomya na hindi saklaw ng mga batas sa buwis ng gubyernong Pilipino.

Sa unang apat na taon ng rehimeng Marcos, binangkrap nito ang Pilipinas at ibinaon ito sa utang sa loob at labas ng bayan. Todo-todo ang ginawang paggastos para sa obras publikas at iba pang proyektong di produktibo. Binigyan ang mga kumpanyang Amerikano sa Pilipinas, malalaking kumprador at malalaking panginoong maylupa ng malalaking pautang at garantya ng gubyerno sa mga utang.

Ibayong lumaki ang gastos para sa luho, pagtatayo ng mga asukarera, pagbubukas ng mga minahan at ispekulasyon sa mina. Naglalakihan ang kickback ng mga burukratang kapitalista kaugnay ng mga kontrata sa eksport-import, laluna sa mga kontrata ng mga dayuhang kumpanya sa makinarya at konstruksyon.

Para patuloy na makautang sa mga dayuhang bangko, muling ibinaba ng rehimeng Marcos ang halaga ng piso. Naging mahigit anim na piso bawat dolyar ang palitan. Kasabay nito, paulit-ulit na itinaas ng rehimeng Marcos ang mga buwis. Kaya, mabilis ding nagtaasan ang presyo ng mga bilihin.

Bunga ng pagbaba ng halaga ng piso at iba pang dikta ng mga dayuhang  bangko na matapat na sinunod ng rehimeng Marcos, lumobo ang utang sa labas ng Pilipinas. Lumaki din ang depisit sa kalakalang panlabas (eksport-import). Nagipit nang husto ang maraming maliliit na kumpanyang pag-aari ng mga Pilipino. Humakot ng mas malaki pang tubo ang mga imperyalista. Lalong humigpit ang kontrol nila sa ekonomya at gubyerno ng Pilipinas.

Ipinagpatuloy ng rehimeng Marcos ang kampanya sa ratipikasyon ng Kasunduang Japan-RP sa Pagkakaibigan, Komersyo at Nabigasyon. Lalo nitong pinasigla ang pagpasok sa Pilipinas ng imperyalismong Hapones at ang pakikipagkalakalan sa Japan.

Mayabang na idineklara ni Marcos na saklaw ng reporma sa lupa ang maraming munisipalidad laluna sa Gitnang Luzon. Pero wala itong ginawang makabuluhang hakbang para ipatupad ang kanyang paghahambog.

Sa kontrarebolusyonaryong hangad na sagkaan ang muling sumisiglang rebolusyonaryong armadong pakikibaka at kilusang masa, marahas na sinupil at sinalakay ng rehimeng Marcos ang mamamayan. Sa tulong ng imperyalismong US, pinalaganap nito ang militarisasyon at malawakang binuo ang mga yunit sa “kontra-insureksyon”. Noong 1971, sinuspinde ang kasulatang habeas corpus para mas libreng makapang-abuso sa mamamayan. At noong Septyembre 21, 1972, pormal na idineklara nito ang paghaharing militar

Ang paghaharing militar ay lantad na teroristang paghahari na nagsisilbi sa interes ng imperyalismong US, malaking burgesyang kumprador at uring panginoong maylupa. Naghasik ng lagim ang mga pasistang armadong pwersa at buong lupit na nanupil sa karapatan ng mamamayan para iligtas ang bumabagsak na sistemang malakolonyal at malapyudal. Desperadong hakbang ito ng diktadurang US-Marcos para sugpuin ang mabilis na lumalakas na rebolusyonaryong kilusan.

Kasabay ng pagsidhi ng pasismo, ibayong pinatindi ang pagsasamantala ng mga dayuhang imperyalista, malaking burgesyang kumprador at malaking panginoong maylupa. Nanguna si Marcos at ang kanyang mga kamag-anak at kroni sa mga Pilipinong nakinabang sa paghaharing militar.

Binago ng diktadurang US-Marcos ang Konstitusyon ng 1935 para gawing ligal ang walang-taning na paghahari ng pangkating Marcos. Lalong pinatibay ang kontrol ng imperyalismong US sa Pilipinas. Daan-daang dekreto at utos sa iba’t ibang programa ang pinagtibay para bigyan ng mas malalaking pribilehiyo at supertubo ang mga dayuhang monopolyong kapitalista. Marahas na sinupil ang mga karapatan ng mga manggagawa. Pinigil ang pagtaas ng sahod para makahakot ang mga imperyalista ng mas malaking supertubo.

Lalong pinasigla ang kalakalang kolonyal. Mas garapal na ginamit ito ng mga imperyalista para mandambong. Taun-taon, parami ang eksport sa pababang presyo habang parami ang import sa pataas na presyo.

Higit pang lumalim ang pagkakabaon ng Pilipinas sa utang sa mga dayuhan bunga ng pagwawaldas ng rehimeng militar at mabilis na pagkasaid ng reserbang dolyar. Paulit-ulit na nagdikta ang dayuhang mga bangko ng mas mabibigat na kundisyon sa pagpapautang sa rehimeng Marcos.

Bilang makapangyarihang diktador, arbitraryong niratipika ni Marcos ang Kasunduang Japan-RP sa Pagkakaibigan, Komersyo at Nabigasyon. Dumagsa ang mga produktong Hapones sa bayan at sunud-sunod na itinayo ang mga kumpanyang Hapones. Kalaunan, lalong lumaki ang bahagi ng Japan sa kalakalang panlabas ng Pilipinas. Ngayon, aktibo ang Hapones sa iba’t ibang industriya at negosyo sa Pilipinas.

Nagsagawa ang pasistang rehimen ng bagong negosasyon sa mga base militar ng US para lalong patagalin ang mga ito sa Pilipinas. Kunwa’y pinaiksi ang pananatili ng mga base pero ibinukas naman ang renegosasyon. Ginamit ang negosasyong ito para lalong makapanghimasok ang imperyalismong US sa mga usaping pambansa nang may aktibong pagsang-ayon ng diktadurang Marcos.

Nagpalabas ang diktadurang Marcos ng bagong batas sa reporma sa lupa (PD 27) para pakalmahin ang masang magsasaka. Pero lalo lamang pinataas ng nasabing batas ang presyo ng lupa. Wala ni isang maralitang magsasaka ang nagkalupa sa ilalim ng batas na ito.

Naging mas masahol ang pamumuhay ng masang magsasaka sa ilalim ng paghaharing militar. Sila ang pangunahing mga biktima ng pasistang pang-aabuso. Pinatindi ng mga panginoong maylupa, komersyante-usurero at malaking burukratang kapitalista ang pagpiga sa kanila. Maraming magsasaka ang nawalan ng lupang inaari o sinasaka. Bunga ito ng mga pasistang operasyong militar, pangangamkam ng panginoong maylupa, pagpapalawak ng mga plantasyon, at paggawa ng kalsada, tulay, daungan, paliparan, at dam.

Samantala, patuloy ang panlilinlang ng pasistang diktadura sa mamamayan. Kinontrol ng diktadura ang mga pahayagan, radyo, telebisyon at sine para ipalaganap ang mga doktrina ng “bagong lipunan.” Nagdaos ng huwad na mga eleksyon, reperendum at plebisito para matatakan ng “pagsang-ayon” ng mamamayan ang mga kautusan at pakana nito.

Sa halip na maampat ang paglala ng krisis ng lipunang malakolonyal at malapyudal, pinatindi pa ito ng mga patakaran at hakbang ng rehimeng US-Marcos. Higit pang pinataba ang lupa sa pagsulong ng rebolusyon. Bunga ng mga nasabing patakaran, tumindi ang krisis sa ekonomya na nagdulot ng labis na kahirapan at pagdurusa sa mamamayan. Pinalubha pa ito ng pagbagsak ng kita mula sa eksport, sobra-sobrang pangungutang at ng walang-habas na burukratikong pangungurakot at pandarambong ng pangkating Marcos sa kabang-yaman ng gubyerno.

Sa pamumuno ng Partido Komunista ng Pilipinas, tuluy-tuloy na sumulong ang rebolusyonaryong armadong pakikibaka at ang malawak na ligal na demokratikong kilusan. Mabisang nailantad, naihiwalay at nabigyan ng maririing dagok ang pasistang diktadura.

Malawakang nagsagawa ang mga pasistang tropa ng diktadura ng makahayop na pang-aabuso at kabuktutan. Pinaslang ng diktadura si Benigno Aquino noong Agosto 21, 1983 upang alisin ang pangunahing karibal sa kanyang paghahari.

Nag-ibayo ang paglaban ng mamamayan sa diktadura. Tumalim ang hidwaan sa pagitan ng diktadura at iba pang paksyon ng mga lokal na naghaharing uri.

Bunga ng labis na pagkakahiwalay ng pangkating Marcos, ng pagkamuhi rito ng mamamayan at paglakas ng kanilang rebolusyonaryong paglaban, nalagay sa panganib ang interes ng US at ng buong naghaharing sistema. Sinamantala ng US ang malawak na protesta ng mamamayan matapos ang eleksyong “snap” ng 1986 para palitan ang papet nito. Itinulak ng US ang paksyong Ramos-Enrile-RAM sa loob ng AFP para mag-alsa laban sa pangkating Marcos. Sinuportahan ito ng Simbahang Katoliko at malalaking negosyante. Ito ay nagresulta sa popular na pag-aalsang EDSA noong Pebrero 1986.

Bumagsak ang rehimeng Marcos pero hindi nalutas ang krisis ng malakolonyal at malapyudal na lipunan.

e. Ang rehimeng Aquino

Si Corazon Aquino ang nakalaban ni Marcos sa eleksyong “snap”. Kaya siya ang umupong presidente nang matanggal ang diktador sa poder. Tulad ng naunang mga papet na presidente, pinaburan ng imperyalismong US si Aquino dahil siya ang pinakaepektibong makakapanlinlang sa mamamayan samantalang marahas na pinananatili ang naghaharing sistema. Sa ilalim ng papet na rehimeng Aquino, lalo lamang lumala ang krisis sa lipunan.

Ipinagpatuloy at pinatibay ni Aquino ang mga patakaran sa ekonomya na nagbibigay sa imperyalismong US at iba pang dayuhan ng pribilehiyo para patuloy na makapandambong sa bayan at makapagkamal ng mas malalaking supertubo. Hindi naiahon ng panandaliang pagdagsa ng dayuhang pamumuhunan ang ekonomya. Sa halip, namalimos pa ang rehimeng Aquino ng karagdagang pautang  kapalit ng mabibigat na kondisyong higit na nagpahirap sa mamamayan. Mula 26 bilyong dolyar noong 1986, lumobo ang dayuhang utang ng Pilipinas sa 30 bilyong dolyar noong 1992.

Upang maipakitang tunay nga itong demokratiko, nagsagawa ang rehimen ng mga pakunwaring hakbang sa paglalansag sa istruktura ng nakaraang rehimeng militar. Nagpatupad ito ng kosmetikong mga reporma na kinatampukan ng pagbabalik ng pormal na burges-demokratikong mga proseso at institusyon tulad ng eleksyon at Kongreso. Hindi nabago ang saligang katangian ng mga nasabing proseso at institusyon bilang mekanismo para piliin kung aling pangkatin ng mga reaksyunaryo ang maghahari sa bayan.

Kasabay ng pagkukunwari ng rehimeng Aquino, higit nitong pinatindi ang pasistang pananalakay sa mamamayan, laluna sa masang manggagawa at magsasaka. Pinanatili ang pasistang mga batas na sumusupil sa mga demokratikong karapatan ng masang anakpawis.

Isinabatas nito ang Comprehensive Agrarian Reform Program o CARP na lalo lamang nagpahigpit sa hawak ng mga panginoong maylupa sa malalawak na lupaing agrikultural.  Dahil sa napakaraming butas at eksemsyong pabor sa mga panginoong maylupa, sa mataas na presyo ng lupa at kawalan ng pondo para ipatupad ang huwad na programa sa reporma sa lupa, lalo lamang ipinagkait sa masang magsasaka ang karapatang makapag-ari ng lupa.

Isinabatas nito ang Herrera Bill (RA 6715) upang lalo pang yurakan ang karapatan sa pag-uunyon at pagwewelga ng mga manggagawa. Kabilang sa pinakamasasahol na probisyon nito ang: pagpapahaba sa limang taon mula tatlong taon ng tagal ng CBA at pagbabawal sa mga welga habang naka-CBA; pagsikil sa karapatang magwelga ng mga manggagawa sa pamamagitan ng boluntaryong arbitrasyon, labor management council at assumption of jurisdiction, na pawang mga instrumento na naglalagay sa kamay ng mga ahenteng pabor sa mga kapitalista ng kapangyarihang pigilin ang welga.

Nagpanggap ang rehimeng Aquino na interesado sa usapang pangkapayapaan sa NDF, pero tumanggi itong harapin ang tunay na mga ugat ng armadong tunggalian. Sa halip, ginamit ang usapan bilang paghahanda sa “total war” laban sa rebolusyonaryong kilusan. Matapos mabigo ang “usapan sa kapayapaan” noong Enero 1987, inilunsad ni Aquino ang “total war”.

Sa ilalim ng patakarang “total war”, naglunsad ang reaksyunaryong hukbo at pulisya ng mga kampanya at operasyong militar na mas malaki, malawak, mabangis, mapanira at matagalan kaysa mga inilunsad ng pasistang rehimeng Marcos. Nabigo ang mga ito na durugin ang mga rebolusyonaryong pwersa, pero nagdulot ng matinding pinsala at pahirap sa mamamayan.

Masugid na nagmaniobra at nangampanya si Aquino sa pagpapanatili ng mga base militar ng US. Mariing tinutulan ito ng mamamayan na buong tatag na nanindigan para sa pambansang soberanya. Bunga nito, naitulak ang Senado na ibasura ang panukalang tratado na magpapatagal pa sa mga base militar ng US sa Pilipinas.

Ang rehimeng Aquino ay kinatangian ng paulit-ulit na pagsambulat ng mga tangkang kudeta. Gayong ibinalik ni Aquino ang burges-demokratikong mga institusyon at proseso para muling palaparin ang pagtatamasa sa pakinabang ng paghahari, hindi nito napigil ang marahas na pag-aagawan sa kapangyarihan ng nagtutunggaling mga paksyon.  Patuloy na kumitid ang batayan para sa akomodasyon sa hanay ng mga naghaharing uri dahil sa walang tigil na paglala ng krisis sa ekonomya.

Subalit minabuti ng imperyalismong US na lantarang basbasan ang rehimeng Aquino.Naging mapagpasya ito sa pananatili ni Aquino sa poder.

g. Ang rehimeng Ramos

Nanalo si Heneral Fidel Ramos bilang presidente ng Pilipinas sa eleksyon ng 1992. Naging mapagpasya sa kanyang pagkapanalo ang todong suporta ng US at ang paggamit ng pondo at rekurso ng reaksyunaryong gubyerno. Gayunman, 23.5% lamang ng kabuuang naitalang boto ang kanyang nakuha.

Minana ni Ramos ang nagpatung-patong na problema ng naghaharing sistema. Para pangalagaan ang interes ng imperyalismong US at ng mga lokal na naghaharing uri, ginagamit niya sa kanyang kontra-rebolusyonaryong estratehiya at taktika ang kabuuang arsenal ng mga sandatang nasa kanyang kumand. Pero ang panloob at panlabas na rekursong maaari niyang gamitin sa pagpupursigi sa kontrarebolusyon ay higit nang maliit kaysa nahawakan nina Marcos at Aquino.

Ang naghaharing pangkatin ni Heneral Ramos ay isang burukratiko-malaking kumprador-panginoong maylupang paksyon, na kasinsiba ng nakaraang nagharing mga pangkating Marcos at Aquino. Si Ramos ay isang subok at tapat na tuta ng imperyalismong US. Isa siyang sagadsaring anti-komunista at militarista. Bilang hepe ng Philippine Constabulary (PC) ng rehimeng Marcos, kabilang siya sa pangunahing nagbalak at nagpatupad ng batas militar. Bilang Chief-of-Staff ng Armadong Pwersa ng Pilipinas o AFP at pagkatapos, Kalihim ng Departamento ng Tanggulang Pambansa sa panahon ni Aquino, siya ang pangunahing arkitekto at tagapagpatupad ng “total war.”

Pinirmahan ni Ramos ang kasunduang ehekutibo sa pagitan ng US at Pilipinas kaugnay ng Access and Cross Servicing na nagbabalik sa presensya ng pwersang militar, kagamitang pandigma at mga pasilidad ng US sa Pilipinas sa tabing ng cross-servicing, pagkaraang itakwil ng sambayanang Pilipino at tanggihan ng senado ang US-RP Military Bases Agreement noong 1991.Sa ilalim ng kasunduang ito, ang akses na militar ng US sa Pilipinas ay maaaring sumaklaw sa anumang parte ng Pilipinas na maaaring kailanganin ng US Pacific Command.

Inilunsad ng rehimeng Ramos ang “Philippines 2000″, isang grandyosong programa para gawin diumanong isang bagong industriyalisadong bayan ang Pilipinas sa pagtatapos ng siglo. Nakasalalay ang pagsasakatuparan nito sa garapalang pagsunod sa dikta ng imperyalismong US at sa higit pang pagbubukas ng bayan sa pandarambong ng mga dayuhan.

Kagaya nina Marcos at Aquino, iniaasa ni Ramos sa dayuhang pamumuhunan at ibayong pangungutang ang pag-ahon ng Pilipinas mula sa napakatinding krisis sa ekonomya. Tungo rito, walang kahihiyang sinusunod niya ang kagustuhan ng mga imperyalista, partikular ng US at Japan. Ipinapatupad ng rehimeng Ramos ang parehong mga patakarang sumaid sa kabang-yaman ng bayan at lalong nagpalala sa mga problema ng naghaharing sistema.

Para maengganyo ang dayuhang puhunan, ibinibigay sa kanila ng rehimeng Ramos ang mas maraming kaluwagan sa buwis, garantiya ng supertubo at maluwag na paglalabas nito sa bayan. Dagdag dito, higit na itinutulak ang liberalisasyon sa kalakalang panlabas.

Dali-daling inaprubahan ng rehimen ang General Agreement on Tariff and Trade (GATT) at ang pagsapi sa World Trade Organization (WTO). Alinsunod ito sa estratehikong pakana ng makapangyarihang mga imperyalistang bayan para ibayong pahigpitin ang dominasyon nila sa ekonomya ng maliliit na bayan sa ngalan ng “malayang kalakalan”. Ginagarantyahan ng kasunduang ito ang pananatiling atrasado ng ekonomya ng Pilipinas at ang pagiging sunud-sunuran nito sa interes ng mga imperyalista.

Ibayong pinaiigting at pinalalawak ng rehimeng Ramos ang mga patakarang kontra-manggagawa, mula sa kontra-manggagawang batas tulad ng RA 6715 (dating Herrera Bill) na sumisikil sa karapatang mag-unyon at magwelga ng mga manggagawa, hanggang sa panibagong panukalang Omnibus Amendment To The Labor Code na naglalaman ng mga probisyong tumitiyak sa mas murang lakas-paggawa tulad ng: pagpapahaba sa apprenticeship period, pagliligalisa sa kontraktwalisasyon ng paggawa o labor-only-contracting at pagbibigay-kapangyarihan sa kalihim ng DOLE (Department of Labor and Employment) na isuspindi ang implementasyon ng labor standards sa mga lugar na idineklarang erya ng kalamidad at iba pa.

Higit pang pinarami at pinalawak sa buong bayan ang tinatawag na espesyal na mga sona sa ekonomya at mga sona sa pagpoproseso ng eksport para sa pakinabang ng dayuhang mga negosyo. Nagbibigay dito ng mga garantyang walang-unyon at walang-welga. Gumagamit ng iba’t ibang instrumento ang estado para panatilihing mababa ang sahod at para buwagin ang mga welga at unyon.

Pinaghahati-hati ang mga manggagawa sa pamamagitan ng pagkupkop sa mga bagong dilawang organisasyong manggagawa tulad ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP) na pinamumunuan ni Felimon Lagman (isang kontrarebolusyonaryong taksil na itinakwil ng Partido at rebolusyonaryong kilusan). Kakutsaba ang BMP sa Social Accord, isang kasunduang kasama ang rehimeng Ramos, mga dilawang organisasyon sa paggawa, mga organisasyon ng malaking burgesyang kumprador na pinirmahan noong Hunyo 1993 para sa pagtataguyod sa programa at mga patakaran ng rehimen sa liberalisasyon ng kalakalan, murang lakas-paggawa, Philippines 2000 at iba pang katulad nito.

Hinigitan ng rehimeng Ramos ang rehimeng US-Marcos at Aquino sa pagiging anti-magsasaka. Ni pakunwaring interes ay walang ipinakikita ang rehimen sa pagpapatupad maski ng ilang ulit nang pinalabnaw na CARL. Sa halip, ang mga patakaran nito sa ekonomya ay lalo pang nagpapalala sa suliranin sa lupa ng masang magsasaka. Binibigyan nito ang mga dayuhang indibidwal at korporasyon ng karapatang umupa ng lupa nang hanggang 75 taon. Ang pagtatayo ng mga “industrial estate” at mga pasilidad para sa turismo ay nag-eenganyo ng matinding ispekulasyon at pangangamkam ng lupa.

Para pagtakpan ang kanyang anti-demokratikong mga patakaran at linlangin ang masang magsasaka, nagtatayo ang rehimen ng tinatawag na Agrarian Reform Communities (ARCs). Sa katunayan, nagsisilbi ang mga ARCs sa pagpapalaganap ng pananim na pang-eksport, pag-iwas sa reporma sa lupa at pagpapairal ng sistemang buwisan pabor sa mga panginoong maylupa at sa layuning kontra-insurhensya.

Mahalagang sangkap ng “Philippines 2000″ ng rehimeng Ramos ang marahas na pagsupil at pagsalakay sa rebolusyonaryong kilusan. Ibayong pinaigting ng rehimeng Ramos ang “total war”. Pinalaki nito ang badyet ng papet na hukbo at inilunsad ang pinakamabangis na mga porma ng karahasan para wasakin ang baseng masa ng armadong rebolusyon sa kanayunan at tugisin ang Partido Komunista at hukbong bayan. Kaalinsabay, nagpapatupad din ito ng mga pakanang psywar upang linlangin ang mamamayan, paghati-hatiin ang mga rebolusyonaryong pwersa at engganyuhin ang pagsuko.

Pinawalambisa diumano ang Batas Anti-Subersyon (RA 1700) at ginawang “ligal” ang Partido Komunista. Ang hakbang na ito ay naglalayong udyukan na lumantad ang mga rebolusyonaryo at hatakin sila sa parlamentaryong pakikibaka. Subalit pinanatili ang ibang mapanupil na mga batas tulad ng: batas na nagpapahintulot sa pang-aaresto nang walang mandamyento; batas na nagpapahintulot sa pagtatayo ng mga tsekpoynt at paghahalughog nang walang mandamyento; at batas na nagbibigay ng kapangyarihan sa mga pasistang tropa na magpataw ng blokeyo sa pagkain sa mga operasyong kontrainsurhensya at marami pang iba.

Nagpapanukala pa ang rehimeng Ramos ng mga batas laban sa mamamayan na higit na mapanupil  kaysa RA 1700. Kabilang dito ang panukalang Anti-Terrorism Bill (libre-libreng pagbubukas sa pribadong komunikasyon at pagsisiyasat sa mga deposito sa bangko, iligalisasyon ng mga diumanong teroristang organisasyon para labanan daw ang paggamit ng karahasan o banta ng paggamit ng karahasan sa pagsusulong ng layuning pampulitika) at ang National Reference Card System (nagtatatakda ng sistema ng identipikasyon, na sa katunayan ay sistema ng pagmamanman sa lahat ng mga naninirahan sa Pilipinas na may edad 15 taon pataas) at iba pa.

Nilampasan ni Ramos ang rehimeng Aquino sa pagkukunwaring siya ay para sa kapayapaan. Nagpopostura ito para pagtakpan ang kanyang makahayop na mga kampanya ng panunupil laban sa rebolusyonaryong kilusan at mamamayan. Layon din ng rehimeng Ramos na maghasik ng kalituhan sa rebolusyonaryong hanay at mang-upat ng pagkakahati at kapitulasyon.

Aktibong ginagamit ni Ramos ang serbisyo ng mga oportunistang taksil na sina Felimon Lagman, Arturo Tabara, Ricardo Reyes, Joel Rocamora, Romulo Kintanar at iba pang kasabwat nila laban sa Partido Komunista at rebolusyonaryong kilusan. Katulong sila ng rehimeng Ramos sa pag-atake sa rebolusyonaryong kilusan at sa pagkakalat ng kapitulasyon, repormismo at likidasyunismo. Inaayudahan nila ang kontra-rebolusyonaryong opensiba sa ideolohiya at propaganda ng imperyalismo sa buong mundo.

Sa gitna ng papatinding pagsasamantala at pang-aapi, patuloy na lumalaban ang mamamayan. Pursigidong nagpupunyagi ang rebolusyonaryong pwersa sa matagalang digmang bayan sa pamumuno ng Partido Komunista. Ang pagyayabang ng AFP na nagapi na ang rebolusyonaryong kilusan ay pinabubulaanan ng patuloy na pagpapalaki sa badyet militar at pagdedeploy ng reaksyunaryong hukbo sa kanayunan.

Nagpapakana si Ramos para panatilihin ang sarili sa poder nang lampas sa 1998. Mula nang naging presidente, aktibo at garapalan na niyang pinalalakas ang sariling pangkatin. Kasabay nito ang mga hakbang para nyutralisahin at pahinain ang reaksyunaryong mga karibal sa kapangyarihan, sa kalagayang lalong lumiliit ang puwang sa akomodasyon sa pagitan nila. Nagmamaniobra siya para amyendahan ang Konstitusyon at gawing parlamentaryo ang sistema ng gubyerno mula presidensyal. Kasama ng mga pakanang psywar, hinahawan ng mga ito ang daan sa walang-balatkayong monopolyo ng pangkating Ramos sa kapangyarihan.

4. Sa ilalim ng papet na republika, paano ipinagpatuloy ng sambayanang Pilipino ang pakikibaka para sa pambansang kalayaan at demokrasya?

Ang pagkakaloob ng huwad na kasarinlan at pagkakatatag ng papet na republika noong Hulyo 4, 1946 ay hindi nakapigil sa pakikibaka ng mamamayan para sa tunay na kalayaan at demokrasya. Mula 1946 hanggang 1955, ang pinakamakabuluhang rebolusyonaryong pakikibaka ng mamamayan ay nasa pamumuno ng Partido Komunista.

Muling nabuo at lumawak ang mga organisasyon ng mga manggagawa at magsasaka. Naglunsad ang mga ito ng maraming welga at iba pang pakikibaka laban sa mga dayuhan at lokal na mapagsamantala. Sa maraming pagkakataon, tuwirang nagtutulungan sa pakikibaka ang mga manggagawa at magsasaka.

Kasama ang makabayang mga propesyunal, intelektwal at kilalang personahe, masigasig silang nangampanya laban sa mga di pantay na kasunduan na ipinapataw ng imperyalismong US. Nilabanan din ang pangungurakot at panunupil sa mamamayan ng mga burukarata kapitalista at ang mga abuso ng mga panginoong maylupa.

Nang bumalik ang mga imperyalistang US noong 1945, ang mga kontrarebolusyonaryong rebisyunistang ahente ng burgesya, sina Lava at Taruc, ay nagmaniobrang dalhin ang Partido sa maling landas ng parlamentaryong pakikibaka at pumayag na bawiin ng imperyalismong US at pyudalismo ang mga lugar na may natamo nang makabuluhang demokratikong tagumpay ang mga manggagawa’t magsasaka.

Napakalaking pinsala ang idinulot ng pagbitiw sa armadong pakikibaka at pagkabulid sa parlamentarismo at repormismo at iba pang maling patakaran ng mga Lava at Taruc. Maraming kadre at kasapi ng Partido, pulang mandirigma at mamamayan ang pinaslang at dinakip ng mga sundalo at bayarang maton ng mga naghaharing uri. Hindi mabisang nasagkaan ng rebolusyonaryong kilusan ang mga pakana ng kaaway.

Kahit patagong tumutol sa armadong pakikibaka ang mga Lava at Taruc, nagkaroon ng ispontanyong mga pagtatanggol ang masa laban sa pananalakay ng kaaway. Noong 1948, matatag na iniharap ng mga kadre at kasapi ng Partido at ng rebolusyonaryong masa ang paglulunsad ng armadong pakikibaka. At sa sumunod na taon, lumaganap ang armadong pakikibaka sa Gitnang Luzon at sa mga bahagi ng Timog Luzon.

Sa kabila ng kagitingan ng mga kadre at kasapi ng Partido, mga mandirigma ng hukbong bayan at ng rebolusyonaryong masa, nabigo ang armadong pakikibakang ito. Bunga ito ng mga patakaran ng pamunuang Lava sa madaliang pag-agaw ng kapangyarihan sa loob ng dalawang taon. Pinaigting nang husto ang armadong pakikibaka nang lampas sa kakayahan ng Partido, hukbong bayan at kilusang masa. Patuloy ding sinabotahe ni Luis Taruc ang armadong pakikibaka sa pamamagitan ng kaisipang palasuko, paghingi ng amnestiya sa kaaway at pagsuko noong 1954.

Noong 1955, ipinatupad ni Jesus Lava ang patakarang itigil ang armadong pakikibaka. Nilansag niya ang mga yunit ng hukbong bayan na naimpluwensyahan niya. Nagtago siya sa syudad hanggang noong 1964 nang sumuko siya sa rehimeng Macapagal.

May mga yunit ng hukbong bayan na nagpursigi sa rebolusyonaryong pakikibaka sa Gitnang Luzon. Pero dahil sa kawalan ng wastong pamumuno ng Partido, ang malaking bahagi nito ay nadomina sa kalaunan nina Pedro Taruc at Sumulong. Kinasangkapan nila ito sa pangingikil, pananakot at pangungurakot sa masa.

Nasabotahe ang rebolusyonaryong kilusang masa dahil matagal na nangibabaw sa loob ng lumang Partido Komunista ang kontrarebolusyonaryong linyang rebisyunista nina Lava at taruc. Hindi lamang nabigong mang-agaw ng kapangyarihan ang lumang Partido Komunista, kundi nabigo rin itong iligtas ang sarili para maipagpatuloy ang rebolusyonaryong armadong pakikibaka.

Noong huling bahagi ng dekada 1950 at maagang bahagi ng dekada 1960, naging aktibo ang mga pambansang burges sa pamumuno ni Recto. Nagpropaganda sila laban sa pagkontrol ng imperyalismong US sa Pilipinas.

Noong 1961, nagsimula ang muling paglakas ng rebolusyonaryong kilusang masa. Inihudyat ito ng demonstrasyon ng mga kabataan laban sa Komite sa mga Aktibidad na Anti-Pilipino (CAFA) ng papet na Kongreso. Nagtangka ang CAFA na gamitin ang Batas na Anti-Subersyon para pagbawalan ang mga estudyante, guro at mamamayan sa pagpapahayag ng mga adhikain nilang makabayan at demokratiko.

Sa sumunod na mga taon, sumulong ang rebolusyonaryong kilusang masa sa kalunsuran. Lumaganap ang propagandang makabayan. Patuloy na lumaki ang mga demonstrasyong nilalahukan ng mga manggagawa, magsasaka, estudyante at iba pang nagmamahal sa kalayaan ng bayan. Noong 1964, itinayo ang Kabataang Makabayan. Gumanap ito ng mahalagang papel sa pagsusulong ng pakikibaka para sa pambansang kalayaan at demokrasya.

Sa hanay ng mga nagtataguyod sa Marxismo-Leninismo, nagsimula ang pag-aaral sa kasaysayan ng Partido Komunista at ang pagpuna sa mga kamalian ng mga Lava at Taruc.

Sa ilalim ng rehimeng Marcos, ibayong lumakas at lumawak ang rebolusyonaryong kilusan. Libu-libong manggagawa, magsasaka at estudyante ang lumahok sa sunud-sunod ang demonstrasyon laban sa:

a) pagsali ng Pilipinas sa pananalakay ng US sa Indotsina

b) pagkontrol ng mga monopolyong US sa ekonomya ng bansa

k) pananatili ng mga base militar ng US at mga kalupitang nagaganap sa mga ito

d) pagpapahigpit ng kontrol ng imperyalismong US sa sistema ng edukasyon ng  Pilipinas.

Noong Disyembre 26, 1968, muling itinatag ng dati at bagong mga proletaryong rebolusyonaryo ang Partido Komunista ng Pilipinas sa patnubay ng Marxismo-Leninismo-Kaisipang Mao Zedong. Iniluwal ito ng unang dakilang kilusang pagwawasto na inilunsad isang taon bago muling itatag ang Partido na puspusang pumuna at nagtakwil sa linya ng mga Lava at Taruc. Nilinaw ang wastong linya ng pagsusulong ng demokratikong rebolusyon ng bayan sa pamamagitan ng matagalang digmang bayan.

Sa sumunod na mga taon, lumakas at lumaganap ang rebolusyonaryong kilusang masa sa buong kapuluan. Naitayo ang iba’t ibang organisasyong masa ng mga manggagawa, kabataan, guro, at mga panggitnang pwersa. Noong Marso 29, 1969 itinatag ng Partido ang Bagong Hukbong Bayan at muling pinasigla ang rebolusyonaryong armadong pakikibaka.

Sa pamumuno ng Partido, binigo ang tangka ng rehimeng Marcos at ng imperyalismong US na sugpuin ang rebolusyonaryong kilusan. Sa kanayunan, patuloy na lumawak ang armadong pakikibaka at lumakas ang hukbong bayan kahit nagtayo ang rehimeng Marcos ng iba’t ibang task force at yunit sa “kontra-insureksyon”. Sa kalunsuran, patuloy na lumaganap at lumakas ang rebolusyonaryong kilusang masa sa kabila ng marahas na pananalakay ng rehimeng Marcos at pagsuspindi sa kasulatang habeas corpus.

Nang tugunin ng rehimeng Marcos ng pagpapataw ng paghaharing militar ang lumalakas na rebolusyonaryong kilusan, lalo lamang lumawak ang armadong paglaban ng mamamayan.”

Subalit lumitaw sa loob ng Partido ang mga sakit ng adbenturismong militar at insureksyunismong lunsod.  Nagsimulang malantad ang mga pinsalang dulot nito noong ikalawang hati ng dekada otsenta, kasabay ng unti-unting pagkakalantad ng pinakamasusugid na tagapagtaguyod ng mga nasabing linya na sina Felimon Lagman, Ricardo Reyes, Arturo Tabara at Romulo Kintanar.  Noong Disyembre 1988, sinimulan ng mga tapat na proletaryong rebolusyonaryong kadre ang pagwawasto ng mga pagkakamaling ito sa loob ng Partido, hanggang sa maging puspusan, lahatang-panig at sumaklaw sa buong Partido at rebolusyonaryong kilusan.  Ito ang ikalawang dakilang kilusang pagwawasto.

Matagumpay na naitakwil ng Partido ang mga kontrarebolusyonaryong taksil, naiwaksi ang masasahol na anyo ng mga paglihis at pagkakamali. Ang Partido ay higit ngayong konsolidado sa ideolohiya, pulitika at organisasyon. Nagpupursige ito sa tamang landas ng demokratikong rebolusyong bayan sa pamamagitan ng matagalang digmang bayan.

About these ads

4 responses to this post.

  1. Posted by RIZ on September 9, 2011 at 8:00 pm

    GOOD!

    Reply

  2. ilang porsyento ang katoliko sa pilipinas?

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: